กาฬสินธุ์เผชิญการระบาดปลาหมอคางดำ เข้าพื้นที่ลุ่มน้ำลำปาว ยอดจับสะสมแตะ 118 ตัว

สถานการณ์การแพร่ระบาดของ ปลาหมอคางดำ ที่ถูกจัดเป็นสัตว์น้ำต่างถิ่นและมีศักยภาพรบกวนระบบนิเวศท้องถิ่น ยังคงเป็นความกังวลของชาวประมงและชุมชนริมแหล่งน้ำในจังหวัดกาฬสินธุ์ หลังมีรายงานการพบตัวใหม่ในพื้นที่ลุ่มน้ำใกล้เขื่อนลำปาว โดยในการออกจับครั้งล่าสุดชาวประมงบ้านคำเขื่อนแก้ว อำเภอสามชัยสามารถยกตาข่ายได้เพิ่มอีก 7 ตัว ส่งผลให้ยอดสะสมของตัวที่จับได้ทั้งจังหวัดพุ่งขึ้นถึง 118 ตัว

ชาวบ้านไม่ประมาท เตรียมพร้อมรับมือ

แม้เจ้าหน้าที่ประมงจังหวัดจะรายงานผลการตรวจไม่พบไข่ในท้องของตัวที่จับได้รอบหลังสุด แต่ชาวบ้านในชุมชนริมแหล่งน้ำยังไม่วางใจ โดยย้ำว่าปลาที่ถูกจับก่อนหน้านี้ส่วนหนึ่งอยู่ในวัยเจริญพันธุ์และเคยมีรายงานการพบตัวที่มีไข่เต็มท้องมาก่อน จึงกังวลว่าหากไม่เร่งจัดการจะเกิดการขยายพันธุ์อย่างรวดเร็วและแพร่กระจายไปในแหล่งน้ำอื่นๆ ได้

นายนิกร สหชัย ชาวบ้านโคกสำราญ ตำบลหนองกุง อำเภอเมืองกาฬสินธุ์ ให้ความเห็นว่าการที่ปลาหมอคางดำปรากฏในเขื่อนลำปาวไม่น่าจะเกิดขึ้นโดยบังเอิญ เพราะเส้นทางน้ำดังกล่าวไม่ได้เชื่อมต่อโดยตรงกับแหล่งน้ำในภาคกลางหรือพื้นที่ที่เคยมีการระบาดมาก่อน เขายังตั้งข้อสังเกตว่า จำนวนที่จับได้ประมาณหนึ่งร้อยตัวเป็นเพียงส่วนน้อยของประชากรทั้งหมดที่อาจซ่อนอยู่ในแหล่งน้ำ

ผลกระทบต่อระบบนิเวศและอาชีพประมง

ปลาหมอคางดำเป็นชนิดที่เข้ามาจากถิ่นอื่นและอาจมีผลกระทบต่อความหลากหลายของชนิดปลาเดิมในแหล่งน้ำ การรบกวนความสมดุลของห่วงโซ่อาหารหรือลดจำนวนปลาพื้นเมืองย่อมกระทบต่อรายได้และความมั่นคงด้านอาหารของชุมชนประมงท้องถิ่น เจ้าหน้าที่สิ่งแวดล้อมมักเตือนว่าเมื่อสัตว์ต่างถิ่นตั้งตัวได้แล้ว การกำจัดหรือควบคุมจะทำได้ยากและต้องใช้มาตรการที่ต่อเนื่องและประสานหลายภาคส่วน

เสียงจากชุมชน: อาหาร หรือ ภัยคุกคาม?

ในมุมมองของชาวประมงท้องถิ่น บางคนมองว่าปลาหมอคางดำก็เป็นแหล่งโปรตีนที่สามารถบริโภคได้ เช่นเดียวกับสัตว์น้ำชนิดอื่น จึงมีการเตรียมอุปกรณ์ดักจับ เช่น ตุ้ม ตาข่าย แห และเบ็ดราว เพื่อรองรับการจับปลาชนิดนี้ ในขณะที่อีกฝ่ายเตือนถึงความเสี่ยงต่อการที่ชนิดพันธุ์ทดแทนจะเข้ามาแย่งถิ่นหรือทำให้ทรัพยากรปลาเดิมลดลง

• ยอดจับครั้งล่าสุด: 7 ตัว
• ยอดสะสมในจังหวัด: 118 ตัว
• พื้นที่ที่พบหลัก: ลุ่มน้ำใกล้เขื่อนลำปาว (อำเภอสามชัยและจุดใกล้เคียง)

มาตรการที่จำเป็นและข้อเสนอเชิงนโยบาย

ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบนิเวศและเจ้าหน้าที่ประมงมักเสนอให้มีการดำเนินมาตรการเชิงรุกเพื่อจำกัดการแพร่กระจายของชนิดต่างถิ่น เช่น การเฝ้าระวังแหล่งน้ำที่เสี่ยง การติดตามประชากรปลาด้วยการสำรวจเป็นระยะ การให้ความรู้แก่ชุมชนเกี่ยวกับการจัดการเมื่อพบตัว การห้าม/ควบคุมการย้ายพันธุ์ปลาโดยไม่รับอนุญาต และการประสานงานข้ามหน่วยงานทั้งระดับจังหวัดและระดับภาค

คำแนะนำเชิงปฏิบัติสำหรับชาวบ้าน

ชุมชนประมงและประชาชนที่ใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำควรติดตามข้อมูลจากหน่วยงานที่รับผิดชอบ หากพบปลาประหลาดหรือตัวที่น่าสงสัยควรแจ้งเจ้าหน้าที่ทันที หลีกเลี่ยงการปล่อยสัตว์น้ำหรือวัสดุจากแหล่งนอกเข้ามาในระบบน้ำท้องถิ่นโดยไม่ผ่านการควบคุม และหากนำปลาดังกล่าวมาบริโภคหรือจำหน่าย ควรให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบก่อนเพื่อป้องกันความเสี่ยงต่อผู้บริโภคและตลาดท้องถิ่น

สถานการณ์ในกาฬสินธุ์ยังต้องการการติดตามอย่างใกล้ชิดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและความร่วมมือของชุมชน หากไม่มีการดำเนินการเชิงรุก โอกาสที่ปลาหมอคางดำจะกลายเป็นปัญหาระยะยาวสำหรับระบบนิเวศในพื้นที่ย่อมมีสูง