In Assen opent museum Spellenwereld een tentoonstelling over de lokale spellenfabriek Homas, het familiebedrijf dat decennialang miljoenen Nederlanders van sjoelbakken en bordspellen voorzag. De expositie laat zien hoe een timmerwerkplaatsje achter een huis aan het Noord-Willemskanaal uitgroeide tot een fabriek met op het hoogtepunt zo'n honderd werknemers.
Van timmerschuur naar fabriek
Het verhaal begint in 1923 bij Hendrikus Hommes, die in een kleine werkplaats achter zijn woning kleine houten voorwerpen maakte. Volgens zijn kleinzoon Harry Hommes paste er aanvankelijk "niet eens een fatsoenlijke werkbank" in het schuurtje, maar desondanks richtte Hommes zich al snel op kinderspeelgoed: jojo's, zweefvliegtuigjes en speelgoedpistooltjes waren vroege producten.
"Er paste niet eens een fatsoenlijke werkbank in," aldus kleinzoon Harry Hommes over het begin in de timmerschuur.
De sjoelbak werd een van de pijlers van de onderneming. De naam Homas ontstond simpel: een samenvoeging van Hommes en Assen. De tentoonstelling in Spellenwereld is opgezet met materiaal en verhalen uit de familiecollectie en toont tientallen vintage spellen die in Assen zijn geproduceerd.
Beleving en vakmanschap in vitrines
Bezoekers stappen via een nagebouwde fabriekspoort de Homas-geschiedenis binnen en vinden in vitrines een overzicht van spellen en reclamemateriaal. Een oude reclametekst noemt de fabriek een "wonderlijke plek waar mensen van morgens tot avonds spelen" — een beeld dat de expositie onderzoekt aan de hand van productontwerp, productieprocessen en bedrijfscultuur.
Volgens Wilbert Iedema van museum Spellenwereld was het tonen van Homas een logische keuze:
"Als je een mooie grote spellenfabriek hebt gehad in je eigen stad, dan moet je dat verhaal natuurlijk gaan vertellen." — Wilbert Iedema, museum Spellenwereld
Publieke herinnering en kritische reflectie
De tentoonstelling is zowel nostalgisch als kritisch. Er is aandacht voor het plezier dat de producten brachten, maar ook voor veranderende opvattingen over speelgoed. Harry Hommes merkt dat sommige producten, zoals kleine speelgoedpistooltjes, tegenwoordig niet meer vanzelfsprekend aan kinderen gegeven zouden worden.
Wat is er te zien?
- Een nagebouwde fabriekspoort en werkplaatsomgeving
- Vitrines met tientallen vintage spellen van Homas
- Reclame- en verpakkingsmateriaal uit verschillende periodes
- Verhalen en anekdotes van ex-medewerkers en familie
De expositie benadrukt het vakmanschap dat achter elk spel schuilging: van houtbewerking en afwerking tot het testen van spellen in speciale proefruimtes binnen de fabriek waar nieuwe producten werden uitgeprobeerd voordat ze in productie gingen.
Historische kerngegevens
| Aspect | Kenmerk |
|---|---|
| Oorsprong | Werkplaatsje van Hendrikus Hommes, 1923 |
| Naam | Homas (Hommes + Assen) |
| Hoogtepunt | Rond honderd werknemers |
Lokale betekenis
Voor veel inwoners van Assen en de provincie Drenthe heeft Homas een herkenbare plaats in de herinnering: sjoelbakken en andere spellen waren vaste onderdelen van gezinnen en verenigingsleven. De tentoonstelling functioneert daarmee ook als een lokale geschiedenisbundel die laat zien hoe kleinschalige ambacht en industriële groei elkaar in de twintigste eeuw kruisten.
De expositie is samengesteld met medewerking van de familie Hommes en met materiaal uit de museumcollectie. Voor bezoekers biedt de tentoonstelling niet alleen nostalgie, maar ook context: hoe veranderde speelgoedproductie en -consumptie in de loop van de eeuw, welke technieken waren kenmerkend en welke maatschappelijke waarden lagen daarachter?
Belangstellenden kunnen in het museum verder luisteren naar verhalen van voormalig personeel en rondleidingen boeken om dieper in de productieroutes en collectietechnieken te duiken. De tentoonstelling legt zo een brug tussen persoonlijk herinneren en bredere historisch-culturele ontwikkelingen in Drenthe.
Voor wie precies wil weten wat er te zien is en wanneer bijeenkomsten of lezingmomenten plaatsvinden, raadt het museum aan de website of de informatiebalie van Spellenwereld te raadplegen.
De tentoonstelling in Assen zet een klein lokaal bedrijf in het licht en toont hoe dat bedrijf generaties heeft geraakt — niet alleen als producent, maar ook als cultuurdrager in het Drentse landschap.
