Het kabinet zoekt in korte tijd steun bij meerdere oppositiepartijen om de begroting van volgend jaar rond te krijgen. Minister van Financiën Heinen ontvangt deze week vertegenwoordigers van onder meer JA21 en SGP om mogelijkheden te verkennen voor constructieve afspraken over de omvang en inhoud van ingeboekte bezuinigingen.
Urgentie en politieke speelruimte
De gesprekken vinden plaats met nog minder dan twee weken tot de formele begrotingsdeadline. De coalitiepartijen beschikken niet over voldoende zetels in Tweede en Eerste Kamer om een meerderheid te verzekeren, waardoor steun van oppositiepartijen noodzakelijk is. Volgens betrokkenen richten de gesprekken zich vooral op de voorstellen voor miljardenbezuinigingen in de sociale zekerheid en de zorg.
In de onderhandelingen wordt onderscheiden tussen partijen die bij voorbaat meer geneigd lijken mee te werken en partijen die fundamenteel tegen bepaalde ingrepen zijn. JA21 en SGP worden gezien als potentiële bondgenoten voor een route aan de rechterzijde van het politieke spectrum; Pro dringt juist aan op het terugdraaien van vele bezuinigingsvoorstellen.
Inhoud boven ritueel
Opvallend is dat minister Heinen zelf niet aanwezig is bij de topoverleggen tussen premier Jetten (D66) en de vicepremiers Yesilgöz (VVD) en Van den Brink (CDA) met partijleiders van de oppositie. De reden is volgens Heinen dat die politieke bijeenkomsten vooral dienen om 'politiek commitment' te tonen, waarna hij op Financiën verder kan uitwerken. Hij zei daarover:
„Ik kan dan op de inhoud verder. De begroting maken we gewoon op Financiën.”
Die scheiding wijst erop dat het kabinet politiek draagvlak wil combineren met technische uitwerking op de portefeuille van Financiën, in de verwachting dat dat de onderhandelingen efficiënter maakt.
Knip in uitgaven en parlementaire realiteit
De discussie concentreert zich onder meer op de omvang van de bezuinigingen die het kabinet wil doorvoeren. De partijen constateren dat de posten waarop het kabinet wil snijden zich samen oprekken tot meer dan €100 miljard per jaar aan uitgaven. Dat maakt keuzes politiek gevoelig en technisch complex.
Naast Tweede Kamersteun is er ook oog op de Eerste Kamer. Daar kan de agrarische georiënteerde partij BBB een sleutelrol spelen, omdat steun van die kant nodig is om bepaalde plannen door de senaat te krijgen. Zonder die steun dreigt het kabinet gedwongen te worden met alternatieven of uitstel.
- JA21 en SGP: worden gezien als relatief toeschietelijker ten opzichte van bezuinigingen.
- Pro: verzet zich tegen veel van de ingeboekte bezuinigingen.
- BBB: kan in de Eerste Kamer cruciaal zijn voor goedkeuring van voorstellen.
| Partij | Rol/standpunt conform gesprekken |
|---|---|
| JA21 | Betrokken als mogelijke steun voor route rechts |
| SGP | Potentiale steunpartij voor bezuinigingsvoorstellen |
| Pro | Tegen veel ingrepen in sociale zekerheid en zorg |
| BBB | Benodigd in de Eerste Kamer voor steun |
Gevolgen en politieke keuzes
De uitkomst van de gesprekken heeft verstrekkende gevolgen. Als oppositiepartijen bereid zijn tot compromissen, kan het kabinet bezuinigingen doorvoeren zonder grote wijzigingen in ambitie. Als partijen als Pro en mogelijk delen van de senaat zich verzetten, zal het kabinet moeten uitzoeken welke maatregelen politiek houdbaar zijn of alternatieven bieden die minder pijn doen bij coalitiepartners en kiezers.
Voor minister Heinen betekent dit een lastige combinatie van inhoudelijke onderhandelingsruimte en de noodzaak om politiek draagvlak te smeden. Voor de coalitiepartijen is de uitdaging vergelijkbaar: hoeveel politieke kosten willen zij betalen om begrotingsafspraken te sluiten die zowel technisch als parlementair houdbaar zijn?
De komende dagen zullen duidelijk maken of de gesprekken leiden tot concrete afspraken of dat het kabinet opnieuw moet terug naar de tekentafel voor een herziene begrotingsaanpak.
