Robbert Dijkgraaf is de nieuwe voorzitter van de International Science Council (ISC), een wereldwijde organisatie voor de wetenschap. De Nederlandse natuurkundige en voormalig minister van Onderwijs wil vanuit die positie blijven pleiten voor contact tussen wetenschappers uit verschillende landen, ook als hun regeringen met elkaar in conflict zijn. Hij vervult de functie de komende vier jaar.
"Wetenschappers uit alle landen moeten met elkaar kunnen blijven praten."
Internationale rol naast hoogleraarschap
Dijkgraaf nam het voorzitterschap deze week over tijdens een congres van de ISC in Beijing. Voor de bijeenkomst reisde hij achtereenvolgens naar Japan, de Verenigde Staten en China. De vele vluchten leverden hem naar eigen zeggen geen verlichting van de jetlag op. Zijn nieuwe internationale rol combineert hij met zijn hoogleraarschap aan de Universiteit van Amsterdam.
De ISC ontstond in 2018 door een fusie van twee internationale wetenschapsraden. De organisatie heeft haar hoofdkantoor in Parijs en verenigt 266 academies, vakbonden en andere wetenschappelijke organisaties uit bijna alle delen van de wereld. Als voorzitter wordt Dijkgraaf het belangrijkste publieke gezicht van de internationale wetenschap. Hij zal bovendien de secretaris-generaal van de Verenigde Naties adviseren en verschillende landen bezoeken om het belang van academische vrijheid onder de aandacht te brengen.
Wetenschap onder druk
Volgens Dijkgraaf staat de vrijheid van wetenschappers wereldwijd onder druk. Dat geldt volgens hem ook voor Nederland, al zijn de problemen in andere landen groter. Internationale samenwerking wordt bovendien steeds vaker benaderd vanuit het perspectief van nationale veiligheid. Daarmee kan uitwisseling van kennis, onderzoekers en ideeën onder druk komen te staan.
De boodschap heeft voor Nederland een opvallende kant. Dijkgraaf stelde als minister juist voor om studenten en onderzoekers uit landen die als risicovol worden beschouwd te screenen. Daarmee wilde hij kennisdiefstal tegengaan. Zijn nieuwe internationale functie brengt hem dus opnieuw bij hetzelfde spanningsveld: wetenschap heeft open verbindingen nodig, terwijl overheden gevoelige kennis willen beschermen.
- Functie: voorzitter van de International Science Council
- Termijn: vier jaar
- Aangesloten organisaties: 266 academies, vakbonden en andere instellingen
- Vestigingsplaats van de ISC: Parijs
Een netwerk voor vrijwel de hele wereld
De omvang van de ISC onderstreept de internationale reikwijdte van het voorzitterschap. De aangesloten organisaties komen uit bijna alle landen. Dijkgraaf ziet de raad als een platform dat voor de wetenschap moet opkomen wanneer onderzoekers minder ruimte krijgen om vrij te werken of internationale contacten te onderhouden.
| Onderdeel | Gegeven |
|---|---|
| Nieuwe voorzitter | Robbert Dijkgraaf |
| Organisatie | International Science Council |
| Ontstaan | 2018, na een fusie |
| Aantal aangesloten organisaties | 266 |
In China sprak Dijkgraaf over de ontwikkeling van de wetenschap daar. Hij stelde dat de Chinese wetenschap zich de afgelopen jaren sterk heeft ontwikkeld. Zijn bezoek aan Beijing laat tegelijk zien in welke internationale omgeving de ISC opereert: samenwerking moet volgens hem mogelijk blijven tussen wetenschappelijke gemeenschappen, ook wanneer politieke verhoudingen ingewikkeld zijn.
De komende jaren zal Dijkgraaf die positie internationaal uitdragen. Zijn opdracht bestaat niet alleen uit het vertegenwoordigen van wetenschappelijke organisaties, maar ook uit het verdedigen van de voorwaarden waaronder onderzoek kan worden gedaan: vrijheid, contact over grenzen heen en ruimte voor uitwisseling. Juist de spanning tussen die openheid en zorgen over nationale veiligheid maakt zijn nieuwe voorzitterschap voor Nederland relevant.
