De overwinning van de Democraten bij de Amerikaanse midterms heeft de politieke verhoudingen in de Verenigde Staten ingrijpend veranderd. President Donald Trump krijgt een duidelijke electorale tik en zijn invloed binnen de Republikeinse Partij lijkt minder vanzelfsprekend dan in de afgelopen jaren. Volgens Amerika-deskundige Kenneth Manusama hebben kiezers zich niet alleen uitgesproken over de partij, maar vooral over Trump zelf en het beleid dat met hem wordt geassocieerd.
Verkiezing werd referendum over Trump
Trump maakte de verkiezingen nadrukkelijk persoonlijk. Hij riep kiezers op om te stemmen alsof zijn eigen naam op het stembiljet stond. Daarmee maakte hij de uitslag volgens Manusama in belangrijke mate tot een beoordeling van zijn presidentschap. Die strategie pakte verkeerd uit, omdat juist de president en zijn beleid negatief werden beoordeeld.
"Ik denk dat dat een grote misrekening is geweest, omdat juist de figuur Trump en zijn hele beleid zo negatief werden beoordeeld."
De oorlog met Iran en de hogere kosten van levensonderhoud wogen volgens Manusama zwaar mee in de uitslag. Voor kiezers kwamen daarmee twee zorgen samen: internationale onzekerheid en de directe druk op hun dagelijkse leven. De deskundige wijst erop dat de nieuwe oorlog in het Midden-Oosten haaks staat op de verwachting dat een dergelijk conflict juist zou worden voorkomen.
Invloed binnen Republikeinse Partij onder druk
De gevolgen reiken verder dan de zetelverdeling na de midterms. De Republikeinen moeten zich volgens de analyse opnieuw uitvinden na tien jaar waarin Trump de partij sterk heeft bepaald. Manusama spreekt van het begin van een post-Trumptijdperk. Het zogenoemde Trumpisme zou volgens hem te sterk zijn verbonden met de persoon van Trump om zonder meer als zelfstandige politieke beweging voort te bestaan.
Dat betekent niet dat alle standpunten of politieke keuzes die tijdens de jaren-Trump centraal stonden direct verdwijnen. Wel komt de vraag nadrukkelijker op tafel wie de partij in de toekomst moet leiden en hoe zij kiezers aan zich wil binden zonder volledig afhankelijk te zijn van één politieke figuur. De midterms hebben volgens de aangehaalde deskundigen laten zien dat die afhankelijkheid ook een risico kan vormen.
| Ontwikkeling | Politieke betekenis |
|---|---|
| Democratische winst | Verschuiving in de Amerikaanse machtsverhoudingen |
| Verlies voor Trump | Minder vanzelfsprekende greep op Republikeinen |
| Nieuwe leiderschapsvraag | Republikeinen moeten een koers na Trump bepalen |
Corruptie als belangrijk verkiezingsthema
Naast de economie en buitenlandse politiek speelde ook corruptie een grote rol bij de keuze van kiezers. Uit een peiling van The Guardian bleek dat corruptie, na de stijgende kosten van levensonderhoud, het belangrijkste verkiezingsthema was. Bijna negen op de tien ondervraagde Amerikanen zagen corruptie binnen de overheid als een probleem. Daarnaast vond 76 procent dat gekozen politici zich meer bezighouden met persoonlijk financieel voordeel dan met het verbeteren van het leven van gewone Amerikanen.
Vooral de belangenverstrengeling rond Trump, zijn familie en zijn bedrijven droeg bij aan die zorgen. De cijfers wijzen op een breed wantrouwen tegenover de politieke klasse. Dat wantrouwen raakt daarmee niet alleen de president, maar ook de partij die hem lange tijd heeft gevolgd en verdedigd. Voor Republikeinse politici ontstaat zo een dubbele opgave: zij moeten afstand kunnen nemen van de zwakke kanten van Trumps presidentschap, terwijl zij tegelijk rekening moeten houden met de kiezers en politieke ideeën die hij binnen de partij heeft versterkt.
Nieuwe machtsverhoudingen
Ook de persoonlijke machtsmiddelen van Trump lijken volgens emeritus hoogleraar politieke wetenschappen Ronald Stockton te zijn afgenomen. Waar een dreigement richting een senator eerder voldoende kon zijn om partijdiscipline af te dwingen, is het volgens Stockton de vraag of dat nog dezelfde werking heeft. Een nederlaag bij de midterms kan daarmee doorwerken in het dagelijkse functioneren van de Republikeinse fractie en in de bereidheid van partijgenoten om zich naar Trump te voegen.
De verkiezingsuitslag opent voor de Republikeinen de discussie over een opvolger en een nieuwe politieke strategie. Voor de Democraten biedt de winst ruimte om hun eigen koers te versterken, maar de aangehaalde analyse maakt ook duidelijk dat de onderliggende zorgen van kiezers niet zijn verdwenen. De kosten van levensonderhoud, buitenlandse oorlogen en vermoedens van belangenverstrengeling blijven bepalend voor het vertrouwen in de Amerikaanse politiek. De midterms hebben vooral zichtbaar gemaakt dat Trumps persoonlijke dominantie binnen de Republikeinse Partij niet langer vanzelfsprekend is.
