De naam van de uit Wijster afkomstige schrijfster Anjet Daanje circuleert deze week op internationale literaire lijsten, nadat een Amerikaanse recensent haar als kandidaat voor de Nobelprijs voor de Literatuur benoemde. In Drenthe reageert de culturele wereld met opvallende trots: Daanje beleefde de afgelopen jaren een reeks nationale en internationale successen die haar profiel sterk heeft aangescherpt.
De aandacht volgt op een stuk van de Amerikaanse criticus Sam Sack in de Wall Street Journal, waarin hij Nederland met Daanje als “geduchte kandidaat” bestempelt. De schrijfster uit Wijster verwierf landelijke bekendheid met name door haar roman Het lied van ooievaar en dromedaris (2022), waarmee zij onder meer de Boekenbon-Literatuurprijs en de Libris Literatuurprijs won. Vorig jaar ontving zij de Constantijn Huygensprijs voor haar hele oeuvre; eerder kreeg ze ook internationale erkenning voor de Engelse vertaling van De herinnerde soldaat.
Drentse trots en het voorbeeld Feringa
Dat een Drentse schrijfster in de schijnwerpers staat, roept herinneringen op aan de enige Nobelprijswinnaar met Drentse wortels: de scheikundige Ben Feringa, afkomstig uit Barger-Compascuum en later woonachtig in Paterswolde. Feringa kreeg ruim tien jaar geleden de Nobelprijs voor scheikunde. Zijn ervaring illustreert tegelijk de geheimzinnigheid rond de procedure: hij zei destijds verbaasd te zijn over zijn benoeming.
"Ik was totaal verrast, ja. Die geheimhouding werkt geweldig."
Die opmerking van Feringa onderstreept hoe weinig buitenstaanders weten over het selectieproces van de Zweedse Academie. Pas bij een daadwerkelijke toekenning komen namen en overwegingen aan het licht, en zelfs dan is veel materiaal pas na vijftig jaar toegankelijk voor onderzoekers.
Hoe verloopt de selectie?
De procedure voor de Nobelprijs literatuur kent meerdere selectieronden en strenge geheimhouding. Op basis van de beschikbare informatie uit het bericht zijn de belangrijkste stappen als volgt samen te vatten:
- Er is eerst een grote groep genomineerden; de Academie werkt vervolgens met een speciaal comité dat tot vijftien tot twintig namen bekijkt.
- In mei blijft een shortlist van vijf kandidaten over; daarna beoordeelt de volledige Academie deze namen tijdens de zomer.
- De uiteindelijke beslissing wordt gesloten gehouden; documenten en motiveringen worden na vijftig jaar openbaar.
| Fase | Omschrijving |
|---|---|
| Initiële nominaties | Grote groep schrijvers wereldwijd, niet publiek |
| Comitéselectie | Speciaal comité kijkt door het ingezonden of voorgedragen werk |
| Longlist/shortlist | Verschuiving naar 15–20, later 5 kandidaten (meivisa) |
| Definitieve beslissing | Besluit door de volledige Academie; motivering pas na 50 jaar openbaar |
Wat betekent dit voor Daanje en voor Drenthe?
Voor Daanje zelf verandert er voorlopig weinig publiekelijk. De Zweedse Academie houdt strikte geheimhouding, dus het is niet mogelijk vast te stellen of zij daadwerkelijk bij de 200 genomineerden, de kleinere longlist of de vijf kanshebbers hoort. Pas op het moment van een aanbesteding van de prijs wordt duidelijk of een kandidaat winnaar is.
Voor Drenthe is de associatie waardevol op zichzelf: lokale schrijvers en kunstenmakers krijgen aandacht, en de regio wordt in verband gebracht met internationale literaire erkenning. Culturele instellingen en boekhandels in de provincie kunnen in de komende weken en maanden vermoedelijk meer belangstelling en bezoek verwachten van lezers die Daanje's werk willen herontdekken of beter willen leren kennen.
Op lange termijn zou een Nobelprijs voor een Drentse auteur, net als bij Feringa in de exacte wetenschappen, een zeldzaam maar groot moment van landelijke en internationale zichtbaarheid betekenen. Tot die tijd blijft het vooral afwachten: in de wereld van literaire prijzen zijn voorspellingen gebruikelijk, maar de definitieve uitslag laat zich niet manipuleren door publiciteit of lokale hoop.
De komende maanden volgen veel liefhebbers, uitgevers en culturele professionals in Drenthe de ontwikkelingen rondom de Nobelprijs met belangstelling. Of Anjet Daanje één van de vijf overgebleven kandidaten wordt of zelfs wint, zal de tijd leren.
