Minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie heeft maandag een overzicht gepubliceerd van gemeenten die volgens het ministerie onvoldoende voldoen aan hun verplichtingen voor de opvang van asielzoekers. Achttien gemeenten staan nu onder extra toezicht, een maatregel waarmee het Rijk de druk opvoert op lokale overheden die achterblijven bij de uitvoering van de spreidingswet.
Wie staan op de lijst?
Onder de gemeenten die het ministerie noemt, bevinden zich meerdere gemeenten verspreid over het land. In Gelderland staan Hattem en Maasdriel op de lijst. De volledige lijst luidt als volgt:
| Gemeenten onder actief toezicht |
|---|
| Beek |
| Beesel |
| Boekel |
| Culemborg |
| Diemen |
| Eersel |
| Gulpen-Wittem |
| Halderberge |
| Hattem |
| Heemskerk |
| Houten |
| Kerkrade |
| Maasdriel |
| Rhenen |
| Staphorst |
| Uitgeest |
| Wijk bij Duurstede |
| Zoeterwoude |
Waarom dit toezicht?
De aanleiding is de naleving van de spreidingswet, die gemeenten verplicht een vastgesteld aantal asielzoekers op te vangen. Het ministerie houdt bij welke gemeenten niet voldoen aan die afspraken. Als na een periode van actief toezicht de voortgang onvoldoende is, kan de minister overgaan tot een indeplaatsstelling. In dat scenario regelt het Rijk opvang buiten de gemeente om en is dat de strengste maatregel die de minister tot zijn beschikking heeft.
Sinds de invoering van de wet in 2024 is die maatregel nog niet toegepast, aldus het ministerie. Wel staat de mogelijkheid open wanneer gemeenten aanblijven met te weinig vooruitgang.
Lokale reacties en eerdere signalen
Sommige gemeenten op de lijst stonden al eerder in beeld bij het ministerie. Zo waren Culemborg, Houten, Kerkrade en Maasdriel al eerder genoemd. In andere gevallen gaven lokale bestuurders aan dat het vinden van geschikte locaties problematisch is. De gemeente Aalten meldde in juli dat zij hard werkt aan een opvanglocatie, maar dat er drempels zijn die de voortgang belemmeren.
Wethouder Wikkerink van Aalten wees op concrete belemmeringen: de gemeenteraad heeft uitgesloten dat locaties die bestemd zijn voor woningbouw of die in gebruik zijn door verenigingen kunnen worden gebruikt. Daarnaast noemde de wethouder de capaciteit van het elektriciteitsnet als een belangrijke hindernis bij het inrichten van opvangplekken.
Wat betekent dit praktisch voor inwoners?
Voor inwoners kunnen de consequenties variëren. Wanneer een gemeente haar huisvestingsopgave niet haalt en het Rijk overgaat tot indeplaatsstelling, kan dat betekenen dat locaties worden aangewezen zonder instemming van het gemeentebestuur. Dat kan lokale discussie oproepen over geschikte plekken, infrastructuur en voorzieningen. Tegelijkertijd is het doel van de spreidingswet om de druk over het land te verdelen en opvangcapaciteit te vergroten.
Belangrijke punten voor lokale besturen en inwoners:
- Gemeenten moeten aantonen dat zij actief zoeken naar locaties en capaciteit.
- Bezwaar en democratische procedures van raden kunnen botsen met landelijke verplichtingen.
- Technische en infrastructurele beperkingen (zoals elektriciteitsnet) spelen een rol bij de realisatie van opvanglocaties.
Scherpenzeel en de volgende stappen
Niet alle gemeenten met een vraagteken staan formeel onder toezicht. Zo is er nog een vervolg mogelijk voor Scherpenzeel: het ministerie vraagt aanvullende informatie op en baseert daarop zijn oordeel. Mocht de voortgang daar ook onvoldoende blijken, kan ook die gemeente alsnog onder actief toezicht geplaatst worden.
Voor de achttien nu genoemde gemeenten geldt dat het ministerie de komende periode nauwlettend zal volgen welke stappen zij zetten om aan de opgave te voldoen. Voor lokale besturen rest de lastige opgave geschikte locaties te vinden die voldoen aan lokale randvoorwaarden en tegelijkertijd tegemoetkomen aan de landelijke verplichtingen.
De komende weken kan duidelijk worden of de extra druk van het Rijk leidt tot versnelde stappen in het zoeken naar opvangplekken, of dat de positie escaleert naar een indeplaatsstelling. Voor gemeenten als Hattem en Maasdriel staat veel op het spel: het vinden van werkbare oplossingen vraagt bestuurlijke slagkracht en draagvlak in de lokale samenleving.
