กรมทรัพย์สินผลักดัน GI ราชบุรี เพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตร สร้างรายได้สู่ชุมชน

กรมทรัพย์สินทางปัญญาเดินหน้าใช้เครื่องมือ สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) เพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้าอัตลักษณ์ของท้องถิ่นในหลายจังหวัด รวมทั้งการขึ้นทะเบียนสินค้าใหม่ของจังหวัดราชบุรี โดยมุ่งผลักดันทั้งการคุ้มครองชื่อ การควบคุมคุณภาพ และการขยายช่องทางตลาดเพื่อให้รายได้กลับสู่เกษตรกรและชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม

GI กับแนวทางสร้างมูลค่าและคุ้มครองชื่อ

กรอบการขับเคลื่อนของกรมทรัพย์สินฯ ครอบคลุมสินค้าเกษตร หัตถกรรม อาหารพื้นถิ่น และเครื่องดื่มสุขภาพ โดยเน้นว่าการคุ้มครองตามกฎหมาย GI จะคุ้มครองเฉพาะการใช้ชื่อและตรา GI ตามขอบเขตที่กำหนด ไม่ใช่การคุ้มครองรูปลักษณ์ของผลิตภัณฑ์โดยรวม

"กฎหมาย GI คุ้มครองการใช้ ‘ชื่อ’ และ ‘ตรา GI’ ตามขอบเขตที่กฎหมายกำหนด ไม่ใช่การคุ้มครองรูปแบบผลิตภัณฑ์โดยทั่วไป"

จากคำกล่าวของ นางอรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา แสดงให้เห็นแนวคิดพื้นฐานที่ใช้แยกการคุ้มครองทางกฎหมายกับการพัฒนาเชิงการตลาดและการควบคุมมาตรฐานการผลิต

ราชบุรีได้อะไรจากการผลักดัน GI

สำหรับจังหวัดราชบุรี ข้อมูลล่าสุดระบุว่ามีการขึ้นทะเบียน GI ใหม่ ได้แก่ มะนาวแป้นดำเนินสะดวก และ มะม่วงน้ำดอกไม้ราชบุรี ซึ่งการขึ้นทะเบียนในระดับนี้ช่วยสร้างความชัดเจนด้านที่มาของสินค้าและมาตรฐานการผลิต ส่งผลให้ผู้บริโภคมั่นใจและเป็นช่องทางในการเจาะตลาดพรีเมียมทั้งในและต่างประเทศ

นอกจากนี้กรมยังมีแผนการตรวจประเมินระบบควบคุมคุณภาพกับสินค้าที่ได้รับความสนใจ เช่น ส้มโชกุนเบตง และมังคุดในสายหมอกเบตง พร้อมทั้งผลักดันผลิตภัณฑ์หัตถกรรมและอาหารท้องถิ่นให้เชื่อมโยงกับการท่องเที่ยวชุมชน เช่น ชารางแดงเกาะเกร็ด หรือผ้าขิดสลับหมี่หนองบัวลำภู เพื่อให้เกิดมูลค่าเพิ่มและการกระจายรายได้สู่กลุ่มผู้ผลิตโดยตรง

ผลกระทบต่อเกษตรกรและผู้ประกอบการ

การขึ้นทะเบียน GI ส่งผลเชิงบวกหลายด้านต่อผู้เกี่ยวข้อง ได้แก่

• ช่วยคุ้มครองชื่อและภาพลักษณ์ของสินค้า ลดการใช้ชื่อเลียนแบบที่สร้างความสับสนให้ผู้บริโภค
• สร้างมาตรฐานการผลิตและการควบคุมคุณภาพ ทำให้สินค้ามีความน่าเชื่อถือมากขึ้น
• เปิดโอกาสขยายตลาดทั้งในประเทศและตลาดส่งออก โดยเฉพาะกลุ่มผู้บริโภคที่ยินดีจ่ายเพิ่มสำหรับสินค้าแปลงมรดกทางวัฒนธรรมหรือพื้นที่
• ส่งเสริมการท่องเที่ยวชุมชนเมื่อจับคู่กับผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น ทำให้รายได้กระจายสู่ผู้ประกอบการรายย่อย

ตัวอย่างการกำกับมาตรฐาน: บทเรียนจากชามไก่ลำปาง

กรมทรัพย์สินฯ ชี้ให้เห็นกรณีศึกษาที่สำคัญ คือการคุ้มครอง GI ของ "ชามไก่ลำปาง" ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนตั้งแต่ พ.ศ.2554 โดยการคุ้มครองไม่ได้เน้นที่รูปแบบทั่วไปของภาชนะ แต่กำหนดองค์ประกอบเฉพาะ เช่น การใช้ดินขาวลำปางผสมกับดินดำ วัตถุดิบรอง และลวดลายวาดมือแบบดั้งเดิม ซึ่งกลไกนี้ทำให้ชามไก่มีคุณภาพและเอกลักษณ์ที่ตรวจสอบได้

สิ่งที่ต้องทำต่อเพื่อให้ผลยั่งยืน

การขึ้นทะเบียนเพียงอย่างเดียวไม่ใช่คำตอบสุดท้าย หน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องร่วมกันสร้างระบบควบคุมคุณภาพที่เข้มแข็ง พัฒนาการตลาด และส่งเสริมการเชื่อมโยงกับแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม โดยเฉพาะในพื้นที่จังหวัดราชบุรีซึ่งมีผลิตผลทางการเกษตรและผลิตภัณฑ์ชุมชนที่มีศักยภาพ

การปฏิบัติที่แนะนำประกอบด้วยการฝึกอบรมผู้ผลิตเกี่ยวกับข้อกำหนด GI การสร้างตราสินค้าและการสื่อสารทางการตลาด การพัฒนาช่องทางจำหน่ายที่เหมาะสม และการส่งเสริมการท่องเที่ยวชุมชนเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มแบบยั่งยืน

ในระยะถัดไป ผู้เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐ จังหวัด และชุมชนต้องร่วมมือกันเพื่อให้ GI เป็นมากกว่าป้ายชื่อ แต่เป็นเครื่องมือที่พลิกโฉมเศรษฐกิจฐานรากของชุมชนให้เข้มแข็งและแข่งขันได้