Gemeente voortzet experiment met compact stembiljet
De gemeente Soest neemt opnieuw deel aan een landelijke proef met een kleiner stembiljet. Het besluit om mee te doen geldt voor de Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezingen op woensdag 17 maart 2027. De gemeenteraad heeft ingestemd met deelname, waarmee Soest haar ervaring uit de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 voortzet.
Anders stemmen: partij eerst, kandidaat via nummer
Het nieuwe biljet wijkt af van het traditionele model. Kiezers hoeven niet langer direct de naam van een kandidaat aan te kruisen. In plaats daarvan maken zij twee keuzes op het kleinere formulier: eerst de politieke partij, daarna de kandidaat door een nummer aan te kruisen. In het stemhokje ligt een aparte kandidatenlijst waarop elk nummer aan een specifieke kandidaat is gekoppeld.
"Stemmen met twee rode vakjes"
De proef vervangt het directe aankruisen van een naam door het vullen van twee vakjes: één voor de partij, één voor de kandidaat. Doel van de aanpassing is om het biljet overzichtelijker te maken voor kiezers en het werk van stembureauleden te vergemakkelijken.
Onderzoeksvragen van het ministerie
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties onderzoekt met de proef twee hoofdpunten: de gebruikerservaring van kiezers en stembureauleden en of het tellen van stemmen eenvoudiger verloopt met de nieuwe opzet. Soest behoort al tot de gemeenten die ervaring hebben met deze aangepaste manier van stemmen, omdat tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 hetzelfde model werd getest.
- Waar en wanneer: Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezingen, 17 maart 2027.
- Wat verandert: kleiner formaat; twee vakjes kleuren (partij en kandidaatnummer).
- Doel van de proef: duidelijker stembiljet, minder werk voor stembureauleden en eenvoudiger tellen van stemmen.
Praktische gevolgen voor kiezers en stembureauleden
Voor kiezers betekent het nieuwe systeem dat zij tijdens het stemmen mogelijk eerst naar de kandidatenlijst moeten kijken om het juiste nummer te vinden. Stembureauleden krijgen te maken met een ander formulier en moeten kiezers kunnen helpen bij het gebruik van het nieuwe systeem. De proef moet praktische knelpunten en verbeterpunten in kaart brengen, zodat duidelijk wordt of het compacte biljet een structurele wijziging in Nederlandse verkiezingen kan worden.
| Aspect | Traditioneel biljet | Nieuw compact biljet |
|---|---|---|
| Formaat | Groter, vooral bij veel kandidaten | Kleiner |
| Keuzewijze | Direct naam aankruisen | Partij aankruisen; kandidaat via nummer |
| Ondersteuning in stemhokje | Meestal geen aparte kandidatenlijst nodig | Aparte kandidatenlijst met nummers aanwezig |
De resultaten van de proef in Soest en andere deelnemende gemeenten worden gebruikt door landelijke instanties om te beoordelen of het compacte biljet op grotere schaal kan worden ingevoerd. Voor Soest betekent hernieuwde deelname dat de gemeente blijft bijdragen aan nationale evaluatie van stemprocedures en daarmee invloed heeft op de toekomst van het stemmen in Nederland.
Inwoners die deelnemen aan de verkiezingen in maart 2027 worden op de hoogte gesteld via de gebruikelijke kanalen. De proef kan zowel kleine aanpassingen in het stemproces opleveren als aanbevelingen voor de organisatie van stembureaus bij verkiezingen met veel kandidaten.
