Droogte laat sporen achter in het hoogveen
Het Bargerveen, één van de weinige resterende hoogveengebieden in Nederland, staat onder druk door de aanhoudende droogte. Boswachter ecologie Klaas van den Berg signaleert dat de veenmossen deels al in een overlevingsmodus verkeren, en dat de gebruikelijke waterhuishouding onvoldoende is om dat op te vangen.
Waar normaal gesproken laarzen nodig zijn om door het hoogveen te lopen, is het terrein nu zo droog dat korte wandelschoenen volstaan. Dat verschil illustreert volgens de boswachter hoe ingrijpend de situatie is: het oppervlak waar groen moet zijn, is nog vochtig, maar het wit uitgeslagen mos voelt aan als "krakend papier".
"Hoogveen is ingericht op ontwatering, maar sinds de bescherming van het Bargerveen hebben wij ervoor gekozen om verlies van water tegen te gaan", aldus Klaas van den Berg.
Wat wordt er gedaan om water vast te houden?
De beheerders werken met een pakket aan maatregelen om regenwater zo lang mogelijk in het gebied te houden. Dat gebeurt onder meer door sloten te dempen, kades aan te leggen en hydrologische bufferzones te creëren. Deze ingrepen zijn bedoeld om te voorkomen dat neerslag snel het gebied uitstroomt.
- Sloten dempen om afwatering te vertragen
- Aanleg van kades om het water binnen het hoogveen te houden
- Hydrologische buffers aanleggen die tegendruk geven
- Opslag van overtollig water in een hoogwaterbekken voor gebruik in drogere periodes
Volgens Van den Berg zitten er nog "wat gaten in de badkuip": langs de zuidkant van het gebied worden de laatste kades aangelegd om het systeem te sluiten. Gisteren stroomde het laatste beetje water vanuit het hoogwaterbekken het Bargerveen in. Normaal gebeurt die aanvulling in september; nu is men circa een maand voor het gebruikelijke schema.
Concreet effect op planten en landschap
De veenmossen (sphagnum) bepalen in sterke mate het ecosysteem van hoogveen. Als zij uitdrogen, verliezen ze hun vermogen om waterstand te reguleren en om nieuw hoogveen op te bouwen. Op korte termijn betekent dit verlies van kwetsbare vegetatie en een verhoogd risico op verdroging van ecosysteemfuncties.
Van den Berg benadrukt dat sommige mosformaties binnen enkele momenten na neerslag weer herstellen, maar dat dit afhangt van de intensiteit en frequentie van de regen. De beheerinspanningen moeten er daarom op gericht zijn om regenwater vast te houden totdat het ecosysteem het kan opnemen.
Wat betekent dit voor bezoekers en beleid?
Voor het publiek zijn de directe gevolgen vooral zichtbaar in de vorm van drogere paden en gewijzigde loopomstandigheden. Voor beleid en beheer liggen de uitdagingen op langer termijn: het vasthouden van water in hoogveen vereist blijvende investeringen in landschapselementen en een beheerstrategie die anticipeert op veranderend klimaat en extreme weersomstandigheden.
| Beheermaatregel | Status | Doel |
|---|---|---|
| Sloten dempen | In uitvoering | Afwatering vertragen |
| Aanleg kades | Laatste kades zuidkant in aanleg | Waterbinnenhouding verbeteren |
| Hydrologische buffers | Gepland / in aanleg | Tegendruk creëren tegen waterverlies |
| Hoogwaterbekken | Gebruikt; laatste aanvulling recent | Overtollig winterwater opslaan |
Waarom hoogveen extra kwetsbaar is
Hoogveen vormt zich alleen onder omstandigheden met voldoende neerslag en een hoge waterstand. Het veen zelf werkt als een spons: wanneer de mosmat droogvalt, is herstel vaak traag en afhankelijk van volgende perioden met voldoende regen. Beheermaatregelen kunnen het effect van periodes zonder regen verzachten, maar niet volledig wegnemen.
De situatie in het Bargerveen benadrukt ook een bredere vraag: hoe passen we waterbeheer in het landschap aan een veranderend klimaat. Het vasthouden van regenwater en het opvangen van pieken in natte perioden worden onderdeel van de strategie om kwetsbare natuurtypen te behouden.
Oproep tot zorgvuldigheid
Van den Berg sluit af met een duidelijke boodschap: "We moeten zuinig zijn op dit gebied." Die oproep geldt zowel voor de beheerders die technische en landschappelijke ingrepen uitvoeren, als voor bezoekers en beleidsmakers die op langere termijn keuzes maken over ruimtelijke inrichting en waterbeheer.
