ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม พร้อมคณะ ลงพื้นที่ติดตามการดำเนินงานโครงการขยายผล "ธนาคารปูม้าชุมชน" ซึ่งมีเป้าหมายรวมการวิจัยทางวิทยาศาสตร์กับภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อฟื้นฟูทรัพยากรชายฝั่งและเพิ่มมูลค่าสินค้าประมงพื้นบ้านของจังหวัดสตูล
โครงการเชื่อมงานวิจัยกับชุมชน
การลงพื้นที่ครั้งนี้มีการเยี่ยมชมผลงานแปรรูปจากสัตว์น้ำเศรษฐกิจที่พัฒนาขึ้นโดยชุมชนและหน่วยงานวิจัย ตัวอย่างผลิตภัณฑ์ที่นำเสนอเพื่อสร้างมูลค่าและอัตลักษณ์ใหม่ให้แก่สินค้าท้องถิ่น ได้แก่ น้ำปลาหวานมันปู, ปูหยองทรงเครื่อง, น้ำพริกไข่ปู, ฮ่อยจ๊อปูม้า และขนมพื้นบ้านที่ปรับไส้เป็นปูม้าและไส้ปลา รวมถึงการพัฒนารูปแบบบรรจุภัณฑ์และมาตรฐานที่เหมาะสมสำหรับการขยายตลาด
ความสอดประสานระหว่างอนุรักษ์และรายได้
แนวคิดหลักของโครงการคือการสร้างเครื่องมือชุมชนที่ช่วยรักษาแหล่งทรัพยากรและขณะเดียวกันเพิ่มรายได้ให้ประชาชนในพื้นที่ การตั้ง "ธนาคารปูม้า" ทำหน้าที่เป็นกลไกจัดการทรัพยากรด้วยการเพาะฟัก ฟื้นฟู และบริหารการจับให้เหมาะสมกับการอนุรักษ์ ขณะเดียวกันสนับสนุนการแปรรูปเพื่อให้ได้มูลค่าเพิ่ม
"การลงพื้นที่รับฟังความคิดเห็นจากประชาชน ยังเป็นกลไกสำคัญในการกำหนดนโยบายให้ตรงกับความต้องการของประชาชนอย่างแท้จริง โดยมุ่งสร้างสมดุลระหว่างการเพิ่มรายได้ให้แก่ชุมชนกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ"
ประโยคข้างต้นมาจากคำกล่าวของ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอว. ซึ่งชี้ชัดว่าการขยายผลโครงการควรเดินควบคู่ไปกับการมีส่วนร่วมของชุมชนและการสนับสนุนจากภาครัฐ สถาบันการศึกษา และภาคเอกชน
ตัวอย่างผลิตภัณฑ์และโอกาสทางการตลาด
การเชื่อมต่อองค์ความรู้จากงานวิจัยทำให้ชุมชนสามารถสร้างผลิตภัณฑ์หลากหลายที่ตอบโจทย์ผู้บริโภคและยืดอายุสินค้าได้มากขึ้น รายการหลักที่ชุมชนพัฒนาแล้ว ได้แก่
- ผลิตภัณฑ์แปรรูปปูม้า เช่น น้ำพริกไข่ปู ปูหยอง และน้ำปลาหวานมันปู
- อาหารพร้อมบริโภคและของว่างที่ใช้วัตถุดิบท้องถิ่น เช่น ฮ่อยจ๊อปูม้า และขนมผูกรักไส้ปูม้า
- การยกระดับบรรจุภัณฑ์เพื่อความปลอดภัยและการขนส่งไปสู่ตลาดที่กว้างขึ้น
| กลุ่มผลิตภัณฑ์ | ตัวอย่าง | เป้าหมายเชิงการตลาด |
|---|---|---|
| เครื่องปรุงรสจากปูม้า | น้ำปลาหวานมันปู, น้ำพริกไข่ปู | ขยายตลาดผู้บริโภคทั่วไปและนักท่องเที่ยว |
| ผลิตภัณฑ์พร้อมบริโภค | ฮ่อยจ๊อปูม้า, ปูม้านึ่ง | ช่องทางค้าปลีกและร้านอาหาร |
| ขนมท้องถิ่นยกระดับ | ขนมผูกรักไส้ปูม้า, โรตีกรอบ | สร้างอัตลักษณ์สินค้าโอทอปและของฝาก |
กลไกขับเคลื่อนและความต่อเนื่อง
คณะผู้บริหารจากกระทรวงอว.เน้นย้ำความสำคัญของการร่วมมือทางวิชาการและเชิงนโยบายในการขยายผลโครงการ โดยเสนอให้มีการสนับสนุนอย่างต่อเนื่องจากหน่วยงานรัฐ สถาบันการศึกษา นักวิจัย และภาคเทคโนโลยี เพื่อพัฒนามาตรฐานการผลิต การถ่ายทอดความรู้ด้านการเพาะฟักและการแปรรูป ตลอดจนการผลักดันตราสัญลักษณ์เช่น "Local Growth Engine" เพื่อแสดงการยอมรับเชิงนโยบายและการเชื่อมต่อไปยังแหล่งทุนและตลาด
การมีตราสัญลักษณ์เช่นนี้ช่วยสร้างความน่าเชื่อถือให้กับเครือข่ายธนาคารปูม้าในพื้นที่ 6 จังหวัดภาคใต้ ทำให้การประสานงานข้ามพื้นที่และการขยายผลเป็นไปได้สะดวกขึ้น และยังเป็นเครื่องมือในการประชาสัมพันธ์สินค้าที่นำเสนอมูลค่าเชิงพื้นที่
ผลต่อชุมชนและความยั่งยืน
ในมุมผู้ประกอบอาชีพประมงพื้นบ้านและผู้แปรรูปท้องถิ่น โครงการนี้ไม่เพียงเพิ่มช่องทางรายได้จากการขายผลิตภัณฑ์แปรรูป แต่ยังสามารถลดแรงกดดันต่อการจับป่าชายเลนและทะเลโดยรวมผ่านการจัดการทรัพยากรเชิงระบบ เมื่อผสานกับการพัฒนาตลาดแปรรูปที่เหมาะสม จะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของครัวเรือนที่พึ่งพาทรัพยากรทางทะเลเป็นหลัก
การขยายผลต่อไปต้องอาศัยการวางมาตรการเชิงนโยบาย เงินทุนสนับสนุนด้านการวิจัย และการสร้างความสามารถให้ชุมชนในเรื่องการแปรรูป การเก็บรักษา และการตลาด เพื่อเปลี่ยนทรัพยากรพื้นบ้านให้เป็นมูลค่าที่ยั่งยืนทั้งด้านเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อม
