สงขลาเร่งฟื้นฟูทะเลสาบ ดำเนินธนาคารกุ้งก้ามกราม-ขับเคลื่อนนโยบายชุมชน

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) เดินหน้าขับเคลื่อนโครงการ "เกาะใหญ่ นวัตกรรมสร้างสุข" ร่วมกับเครือข่ายลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา โดยลงพื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลเกาะใหญ่ อำเภอกระแสสินธุ์ จังหวัดสงขลา ระหว่างวันที่ 20-21 สิงหาคม พ.ศ. 2569 เพื่อผลักดันมาตรการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติควบคู่กับการสร้างเศรษฐกิจชุมชนที่ยั่งยืน

แนวทางการขับเคลื่อนและบทบาทของ สสส.

การทำงานครั้งนี้มีการประสานร่วมของผู้บริหาร สสส. หลายฝ่าย พร้อมทั้งผู้นำพื้นที่ท้องถิ่น โดยมุ่งเน้นการทำงานเชิงบูรณาการภายใต้กรอบการสร้างสุขภาวะชุมชน โดย สสส. ทำหน้าที่เป็น "ศูนย์จัดการเครือข่ายสุขภาวะชุมชน" เพื่อให้พื้นที่ได้มีเวทีพูดคุยระบุปัญหาและออกแบบแนวทางร่วมกัน แทนการลงไปบริหารจัดการตรงจากภายนอกเพียงฝ่ายเดียว

"บทบาทของ สสส. สนับสนุนให้มีพื้นที่ในการพูดคุยถึงปัญหาและแนวทางการจัดการ โดยทำงานร่วมกับคนในพื้นที่"

รูปแบบการทำงานในพื้นที่มีความหลากหลาย อบต.เกาะใหญ่เน้นการขับเคลื่อนโดยชุมชนเป็นหลัก ขณะที่อบต.เกาะหมากใช้รูปแบบการนำโดยหน่วยงานท้องถิ่นร่วมกับการมีส่วนร่วมของชุมชน ทั้งสองแนวทางได้รับการประเมินว่าประสบผลสำเร็จจากการร่วมแรงร่วมใจของคนในท้องถิ่น

มาตรการและกิจกรรมเชิงปฏิบัติการ

เพื่อให้การฟื้นฟูทรัพยากรมีความเป็นรูปธรรม สสส. ได้บูรณาการการทำงานผ่าน 5 ระบบสุขภาวะ หนึ่งในนั้นคือระบบการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยมีการจัดตั้งกลุ่มอนุรักษ์ฟื้นฟูทรัพยากรสัตว์น้ำและการจัดตั้งธนาคารกุ้งก้ามกราม เพื่อปลูกฝังการจัดการทรัพยากรในชุมชนและเป็นกลไกสร้างรายได้ควบคู่กับการฟื้นฟูระบบนิเวศ

• จัดตั้งกลุ่มอนุรักษ์ฟื้นฟูทรัพยากรสัตว์น้ำในทะเลสาบ
• จัดตั้งธนาคารกุ้งก้ามกรามเป็นเครื่องมือฟื้นฟูและส่งเสริมเศรษฐกิจฐานชุมชน
• ผลักดัน 9 นโยบายสาธารณะจาก อบต. เกาะใหญ่และเกาะหมาก เพื่อกู้คืนความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่

การตั้ง"ธนาคารกุ้งก้ามกราม" เป็นการพัฒนาที่เน้นทั้งมิติด้านระบบนิเวศและมิติด้านเศรษฐกิจชุมชน โดยต้องอาศัยการมีส่วนร่วมของผู้นำท้องถิ่น ชาวประมง และกลุ่มอนุรักษ์ในการกำหนดวิธีการเพาะเลี้ยง ปล่อยคืนธรรมชาติ และการจัดการทรัพยากรร่วมกัน เพื่อหลีกเลี่ยงผลกระทบเชิงลบต่อระบบนิเวศเดิม

ผลต่อชุมชนสงขลาและความท้าทาย

การฟื้นฟูทะเลสาบสงขลามีความสำคัญต่อคุณภาพชีวิตของชุมชนชายฝั่งและกลุ่มอาชีพประมงท้องถิ่น ทั้งในแง่ของความมั่นคงทางอาหาร รายได้ และสุขภาวะโดยรวม การเชื่อมโยงงานด้านสุขภาพ เช่น การลดเครื่องดื่มและบุหรี่ในชุมชน กับการจัดการทรัพยากร แสดงให้เห็นถึงแนวคิดว่าการพัฒนาชุมชนที่ยั่งยืนต้องมองภาพรวมของชีวิตและสิ่งแวดล้อมควบคู่กันไป

อย่างไรก็ดี การดำเนินการยังเผชิญความท้าทาย เช่น ความเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมจากกิจกรรมต่าง ๆ การประสานงานข้ามหน่วยงาน และความต่อเนื่องของการสนับสนุนทั้งด้านงบประมาณและกำลังคน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการรักษาสมดุลระหว่างการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรและการอนุรักษ์เพื่อความยั่งยืนในระยะยาว

การลงพื้นที่ครั้งนี้สะท้อนแนวทางการทำงานที่พึ่งพาความร่วมมือของชุมชนเป็นแกนกลาง และวางรากฐานนโยบายเชิงพื้นที่ที่สามารถต่อยอดเป็นรูปธรรมได้หากได้รับการสนับสนุนและติดตามอย่างต่อเนื่องจากทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง