ลำปาง — กรมทรัพย์สินทางปัญญาออกโรงย้ำการคุ้มครองทางกฎหมายแก่สินค้า GI "ชามไก่ลำปาง" หลังผู้ประกอบการท้องถิ่นเผชิญแรงกดดันจากเซรามิกราคาถูกนำเข้า โดยชี้ชัดว่าห้ามแอบอ้างชื่อหรือตรา GI ของชามไก่ หากฝ่าฝืนอาจมีโทษจำคุกไม่เกิน 4 ปี ปรับสูงสุด 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
สิทธิ GI และการคุ้มครองสินค้า
ข้อมูลจากกรมทรัพย์สินทางปัญญาระบุว่า "ชามไก่ลำปาง" ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2554 เนื่องจากเป็นสินค้าที่มีคุณภาพและมีความเชื่อมโยงกับแหล่งภูมิศาสตร์และภูมิปัญญาของจังหวัดลำปาง กระบวนการผลิตตามที่ขึ้นทะเบียนนั้นกำหนดให้ผลิตภัณฑ์ต้องผลิตภายในจังหวัดลำปางและปฏิบัติตามข้อกำหนดที่ระบุไว้
"ชามไก่ลำปางมี GI คุ้มครอง ห้ามแอบอ้าง 'ชื่อ-ตรา GI' ฝ่าฝืนมีโทษจำคุกสูงสุด 4 ปี ปรับสูงสุด 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ" — นางอรมน ทรัพย์ทวีธรรม, อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา
กระบวนการผลิตและมาตรฐานที่กำหนด
กรมฯ ระบุขั้นตอนสำคัญและองค์ประกอบวัตถุดิบที่เป็นลักษณะเฉพาะของการผลิตชามไก่ลำปาง ได้แก่ การใช้ดินขาวลำปางผสมดินดำเป็นวัตถุดิบหลัก ร่วมกับหินฟันม้าและทรายแก้ว เพื่อให้เนื้อดินมีความเหนียวและคงรูป กระบวนการขึ้นรูปโดยใช้เครื่องปั้นประเภท Jiggering การตกแต่งด้วยมีดและฟองน้ำ และการวาดลวดลายด้วยมือที่ประกอบด้วยลาย "ไก่ ต้นกล้วย และดอกโบตั๋น" ก่อนนำไปเผาและเคลือบตามอุณหภูมิและระยะเวลาที่กำหนดเพื่อให้ได้เนื้อเซรามิกสีขาวนวลและลวดลายติดทน
ขั้นตอนการเผามีสองช่วงคือการเผาครั้งแรกที่อุณหภูมิประมาณ 800 องศาเซลเซียส และการเผาครั้งสุดท้ายที่อุณหภูมิราว 1,200–1,250 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 6–9 ชั่วโมง ซึ่งเป็นมาตรฐานที่ช่วยให้สินค้าได้คุณภาพตามข้อกำหนด GI
สถานะผู้ผลิตและปริมาณการผลิต
ปัจจุบันมีผู้ประกอบการที่ผลิตชามไก่ลำปางประมาณ 10 ราย โดยมีปริมาณการผลิตรวมราว 2,600 ชิ้นต่อปี ผู้ประกอบการที่จัดตั้งระบบควบคุมคุณภาพและผ่านการประเมินของคณะกรรมการตรวจสอบจะได้รับอนุญาตให้ใช้ตรา GI บนผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์เป็นเวลา 2 ปี และสามารถยื่นขอประเมินใหม่เมื่อครบกำหนด
| ข้อมูล | รายละเอียด |
|---|---|
| ปีที่ขึ้นทะเบียน GI | พ.ศ. 2554 |
| จำนวนผู้ผลิต (ประมาณ) | 10 ราย |
| ปริมาณการผลิตต่อปี (โดยประมาณ) | 2,600 ชิ้น |
| โทษการแอบอ้าง | จำคุกไม่เกิน 4 ปี / ปรับไม่เกิน 400,000 บาท |
แรงกดดันจากการแข่งขันต่างประเทศ
ข่าวจากกรมทรัพย์สินชี้ว่า ผู้ผลิตชามไก่ลำปางกำลังเผชิญการแข่งขันจากเซรามิกราคาถูกนำเข้าจากประเทศจีน ซึ่งมีผลต่อการจำหน่ายและการรักษาระดับราคาของผลิตภัณฑ์ดั้งเดิม การมีมาตรการคุ้มครอง GI จึงไม่ใช่เพียงการยืนยันเอกลักษณ์เท่านั้นแต่ยังเป็นเครื่องมือเชิงเศรษฐกิจในการปกป้องผู้ผลิตท้องถิ่นจากการละเมิดและการลอกเลียนแบบ
- การขึ้นทะเบียน GI ทำหน้าที่เป็นเครื่องหมายรับรองคุณภาพและที่มา
- ตรา GI สามารถช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้ผู้บริโภคและเพิ่มมูลค่าให้สินค้า
- การควบคุมการใช้ตราต้องอาศัยกลไกการตรวจสอบและการบังคับใช้กฎหมาย
ความหมายเชิงเศรษฐกิจท้องถิ่น
สำหรับจังหวัดลำปาง การรักษามาตรฐานของผลิตภัณฑ์ GI เช่น ชามไก่ มีผลต่อการอนุรักษ์ภูมิปัญญาชุมชน รวมถึงการสร้างรายได้ให้กลุ่มผู้ผลิตขนาดเล็ก แม้ปริมาณการผลิตรวมอาจไม่สูงเมื่อเทียบกับสินค้าอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ แต่การอาศัยเอกลักษณ์และคุณภาพเป็นฐานสำคัญในการแข่งขันเชิงมูลค่า
กรมทรัพย์สินทางปัญญาจึงเน้นการติดตามและบังคับใช้กฎหมายกับผู้ที่แอบอ้าง รวมทั้งส่งเสริมให้ผู้ผลิตจัดตั้งระบบควบคุมคุณภาพที่สอดคล้องกับข้อกำหนด GI เพื่อคงความเชื่อมั่นของผู้บริโภคและปกป้องชื่อเสียงของสินค้า
การคุ้มครองเชิงกฎหมายร่วมกับการส่งเสริมการตลาดและการยกระดับกระบวนการผลิตจึงเป็นแนวทางที่กรมฯ และผู้เกี่ยวข้องต้องร่วมมือกันดำเนินการเพื่อให้ "ชามไก่ลำปาง" ยืนหยัดเป็นสินค้าจากท้องถิ่นที่มีทั้งคุณภาพและความยั่งยืนทางเศรษฐกิจ
