De groei van het aantal vrouwen in de Overijsselse lokale politiek is tot stilstand gekomen. Na de gemeenteraadsverkiezingen van dit jaar is 35 procent van de raadsleden vrouw. Dat is precies hetzelfde aandeel als vier jaar geleden. Ook in de colleges van burgemeester en wethouders is geen duidelijke verdere toename zichtbaar.
Meer zetels, hetzelfde aandeel
De cijfers komen uit een analyse van onderzoeksafdeling KennisHub van de provincie Overijssel. Die analyse is gebaseerd op de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen in de provincie. In totaal zijn er nu 639 gemeenteraadszetels, tegenover 633 in 2022. Het aantal zetels nam toe doordat de gemeenteraden van Dalfsen, Steenwijkerland en Wierden zijn uitgebreid.
Die uitbreiding heeft de verhouding tussen mannen en vrouwen niet veranderd. Ondanks de zes extra zetels blijft het aandeel vrouwelijke raadsleden op 35 procent. Daarmee is er in Overijssel geen sprake van de verdere stijging die de afgelopen jaren in verschillende bestuurslagen zichtbaar was.
| Onderdeel | Situatie |
|---|---|
| Vrouwen in gemeenteraden | 35 procent |
| Raadszetels in 2022 | 633 |
| Raadszetels na de verkiezingen | 639 |
| Gemeenten zonder vrouwelijke wethouder | 7 van de 25 |
Vrouwen blijven schaars in colleges
De achterstand is nog groter in het dagelijks bestuur van de gemeenten. Minder dan een derde van de Overijsselse wethouders is vrouw. In zeven van de 25 gemeenten maakt geen vrouw deel uit van het college. In Staphorst bestaat het college volledig uit mannen.
In die gemeente was in de vorige bestuursperiode Herriët Brinkman namens het CDA wethouder. Zij is gestopt en werd opgevolgd door Jacob Spiker. In Steenwijkerland vertrok eveneens een vrouwelijke wethouder. Daar waren er eerder twee, maar is er nu nog één over.
De ontwikkeling in Overijssel staat niet op zichzelf. Ook landelijk is de groei van het aandeel vrouwelijke wethouders tot stilstand gekomen. De provinciale analyse signaleert daarmee een patroon dat niet alleen aan afzonderlijke gemeenten kan worden gekoppeld. De samenstelling van lokale colleges blijft in veel plaatsen overwegend mannelijk.
Grote verschillen tussen gemeenten
De provinciale gemiddelden verhullen grote verschillen tussen gemeenten. Zwartewaterland vormt een duidelijke uitzondering. Daar zijn zowel de burgemeester als twee wethouders vrouw. In Oldenzaal zijn drie van de vier wethouders vrouw. Daarmee behoren deze gemeenten tot de plaatsen waar vrouwen juist sterk vertegenwoordigd zijn in het gemeentebestuur.
Tegelijkertijd zijn er gemeenten waar vrouwelijke bestuurders volledig ontbreken. De zeven gemeenten zonder vrouwelijke wethouder laten zien dat de verdeling binnen Overijssel niet gelijkmatig is. Het provinciale percentage geeft dus geen beeld van één uniforme ontwikkeling, maar van uiteenlopende lokale situaties.
Partijen spelen een belangrijke rol
Ook de politieke verhoudingen hebben invloed op de samenstelling van de raden. Pro is de enige grotere partij in Overijssel waarbij vrouwen met 52 procent een meerderheid vormen. Bij alle andere grotere partijen zijn mannen in de meerderheid.
De SGP behaalde in Overijssel dertig zetels. Daarvan zijn er zes van de zeventien zetels in Staphorst en zes van de negentien in Zwartewaterland. Geen van die zetels wordt door een vrouw bezet. Vrouwen mogen zich sinds 2013 namens de SGP verkiesbaar stellen, maar de partij houdt in haar beginselprogramma vast aan het standpunt dat bestuurlijke functies aan mannen zijn voorbehouden.
Ondergrens voor rolmodellen
De onderzoekers wijzen erop dat een aandeel van 30 procent vrouwen vaak wordt beschouwd als een ondergrens voor een evenwichtiger politieke vertegenwoordiging. Vanaf dat niveau zouden er voldoende vrouwelijke rolmodellen zijn en zouden vrouwen minder snel als uitzondering binnen de politieke cultuur worden gezien.
Overijssel zit met 35 procent vrouwelijke raadsleden boven die genoemde ondergrens. Dat betekent echter niet dat de vertegenwoordiging evenwichtig is verdeeld. De cijfers over wethouders laten zien dat vrouwen in de uitvoerende macht duidelijk minder vaak aanwezig zijn. Juist daar worden binnen gemeenten veel dagelijkse besluiten voorbereid en uitgevoerd.
Oproep tot strategisch stemmen
Volgens de onderzoekers kunnen initiatieven waarbij kiezers worden opgeroepen strategisch op vrouwen te stemmen bijdragen aan een evenwichtiger verdeling. De analyse doet daarmee niet alleen verslag van de nieuwe samenstelling van de gemeenteraden, maar wijst ook op een mogelijke route om de stagnatie te doorbreken.
Voor de komende bestuursperiode blijft de verhouding tussen mannen en vrouwen in Overijssel daardoor een zichtbaar onderwerp. De verkiezingen hebben wel geleid tot nieuwe gemeentelijke zetels en nieuwe colleges, maar niet tot een groter aandeel vrouwen in de raden. In zeven gemeenten ontbreekt bovendien nog altijd een vrouwelijke wethouder. De cijfers maken duidelijk dat de opmars van vrouwen in de lokale politiek voorlopig niet vanzelf verdergaat.
