Minister Mirjam Sterk (Langdurige Zorg) heeft zaterdagmiddag namens meerdere instanties haar excuses aangeboden voor misstanden binnen de gesloten jeugdzorg en justitiële jeugdinstellingen. In het Akoesticum in Ede sprak zij direct tot slachtoffers, familieleden, vrienden en nabestaanden en erkende zij dat de overheid tekort is geschoten bij het bieden van een veilige omgeving en adequate zorg.
Openlijke excuses en afgeleide conclusies
De minister noemde in haar toespraak een harde en onderdrukkende leefomgeving voor veel jongeren. Volgens Sterk kregen velen te maken met vormen van geweld — fysiek, mentaal en soms ook seksueel — en bleef de betrokkenheid van ketenpartijen onvoldoende. Ze deed de verklaring namens de ministeries van Volksgezondheid en Justitie, Jeugdzorg Nederland en de Vereniging Nederlandse Gemeenten.
"Het spijt ons dat we niet hebben kunnen zorgen voor een veilige plek en goede zorg"
De excuses komen naar aanleiding van twee rapporten van ervaringsdeskundige Jason Bhugwandass. Zijn eerste rapport baseerde zich op gesprekken met 51 jongeren die waren opgenomen op zogenoemde ZIKOS-afdelingen, de zwaarste vorm van gesloten jeugdzorg. Bhugwandass schetst een beeld van een "extreem repressief klimaat" waarin medewerkers soms straf toepasten om psychiatrische klachten te bedwingen. Het beeld werd later door de inspectie bevestigd.
Vervolgonderzoek: beperkt gevolg gegeven aan aanbevelingen
In een vervolgonderzoek, uitgevoerd twee jaar na het eerste rapport, werd gekeken welke aanbevelingen waren opgevolgd. Bhugwandass concludeerde dat alleen de aanbeveling om de ZIKOS-afdelingen te sluiten volledig was uitgevoerd. De overige zes aanbevelingen — waaronder proactieve benadering van slachtoffers, het aanbieden van excuses, compensatie en passende nazorg — waren volgens hem niet of slechts gedeeltelijk opgevolgd.
De persoonlijke gevolgen voor betrokken jongeren zijn groot. Uit het eerste rapport blijkt dat vrijwel alle geïnterviewde jongeren nog altijd kampen met psychische klachten. Van de 51 jongeren hadden 38 in de tussentijd een zelfmoordpoging gedaan en waren er 5 inmiddels overleden. Minister Sterk noemde deze slachtoffers expliciet in haar toespraak en erkende dat voor sommige betrokkenen de woorden te laat kwamen omdat zij niet meer leefden.
| Onderzoeksgegevens | Aantal |
|---|---|
| Geraadpleegde jongeren (eerste rapport) | 51 |
| Jongeren met een zelfmoordpoging | 38 |
| Overleden jongeren | 5 |
Impact op beleid en nazorg
De erkenning van de misstanden roept vragen op over de verdere uitvoering van de overgebleven aanbevelingen en de concrete maatregelen om slachtoffers actief te benaderen en te ondersteunen. Bhugwandass viel het op dat slachtoffers in de periode na zijn eerste rapport niet proactief waren benaderd en geen compensatie of passende nazorg hadden ontvangen. Dat gebrek aan opvolging staat haaks op wat veel betrokkenen verwachten van verantwoordelijke ministeries en organisaties.
- Slachtoffers vragen om actieve benadering en blijvende nazorg.
- Beleidsmakers staan voor de taak resterende aanbevelingen nu volledig uit te voeren.
- Openbaarheid en transparantie over vervolgmaatregelen zijn cruciaal om vertrouwen te herstellen.
De sluiting van de ZIKOS-afdelingen is een concrete verandering, maar experts en betrokkenen wijzen erop dat structurele verbeteringen in cultuur, toezicht en individuele zorg noodzakelijk zijn om herhaling te voorkomen. De mate waarin de ministeries en betrokken organisaties de overige zes aanbevelingen daadwerkelijk zullen implementeren, zal bepalend zijn voor of de excuses ook daadwerkelijk leiden tot herstel voor de slachtoffers.
De publieke erkenning van de misstanden kan verder leiden tot juridische stappen, maatschappelijke discussie en vragen in de Tweede Kamer over verantwoording en compensatie. Voor veel slachtoffers blijft het dringende vraagstuk echter: wanneer komt er passende en langdurige zorg die hun kwaliteit van leven daadwerkelijk verbetert?
De komende weken wordt verwacht dat betrokken instanties nadere plannen presenteren voor nazorg en compensatie. Duidelijkheid over uitvoeringstermijnen en betrokken instanties zal essentieel zijn om het vertrouwen van slachtoffers en hun omgeving stap voor stap te herstellen.
