Het kabinet is maandag begonnen met informele gesprekken met oppositiepartijen om steun te vinden voor de begroting van volgend jaar. Na de eerste dag van gesprekken benadrukte PRO-leider Jesse Klaver dat de uiteenlopende standpunten tussen zijn partij en het kabinet nog verregaand zijn, waardoor overeenstemming voorlopig niet in zicht lijkt.
Onzekerheid over zorg, vrijheidsbijdrage en defensie
In de gesprekken stonden gevoelige thema's op de agenda: het mogelijke verhogen van het eigen risico in de zorg, de invulling van de door het CDA voorgestelde vrijheidsbijdrage en de financiering van miljardeninvesteringen in defensie en onderwijs. De inhoudelijke verschillen over hoe die kosten gedragen moeten worden, lagen volgens betrokkenen al direct scherp tegenover elkaar.
Premier Rob Jetten, samen met vicepremiers Dilan Yeşilgöz (VVD) en Bart van den Brink (CDA), nam het initiatief voor de politieke aftrap. Later deze week wordt minister Sander Heinen (VVD) van Financiën verwacht bij vervolggesprekken om de financiele kaders nader te bespreken.
Pro: geen bezuinigingen op sociale zekerheid
Klaver maakte na afloop duidelijk dat zijn partij niet zal instemmen met snijden in uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid of werkloosheid. Volgens hem moet de onzekerheid rond die plannen "nog dit jaar van tafel".
"De verschillen zijn nog levensgroot."
Daarnaast pleit PRO ervoor dat extra besparingen primair bij de hoogste inkomens worden gezocht. Dat standpunt botst met de opstelling van de VVD, die minder geneigd lijkt tot hogere lasten voor de allerrijksten.
Verschillende oppositiepartijen, tegengestelde wensen
Maandag werden eerst afzonderlijke gesprekken gevoerd met PRO en JA21. Die twee partijen staan lijnrecht tegenover elkaar: waar PRO tegen versoberingen op sociaal gebied is, pleit JA21 juist voor extra bezuinigingen en voor lastenverlichting. JA21 wil bijvoorbeeld dat de maatvoering van de vrijheidsbijdrage wordt gewijzigd of verlaagd om ruimte te maken voor lagere lasten.
Het kabinet heeft de komende dagen meerdere gesprekken gepland. Volgens de huidige planning schuiven onder meer ChristenUnie, SGP en 50PLUS aan. Volgende week staat een gesprek met Volt op de agenda. De tijd dringt: over twee weken moet de begroting klaar zijn voor presentatie op Prinsjesdag.
- Maandag: gesprekken met PRO en JA21 (eerste ronde)
- Woensdag: gesprekken met SGP, ChristenUnie en 50PLUS
- Volgende week: gesprek met Volt
| Dag | Partijen |
|---|---|
| Maandag | PRO, JA21 |
| Woensdag | SGP, ChristenUnie, 50PLUS |
| Volgende week | Volt |
Politieke consequenties en onderhandelingsruimte
Het kabinet van premier Jetten opereert als minderheidsregering en is afhankelijk van steun van oppositiefracties om wetsvoorstellen en begroting door beide Kamers te krijgen. Dat vergroot de noodzaak om concessies te doen, maar uit de eerste ontmoeting bleek nog niet welke instrumenten het kabinet bereid zou zijn in te zetten om meerderheden te winnen.
Premier Jetten had eerder aangegeven belang te hechten aan het zoeken van uitgestoken handen; in de praktijk moet echter duidelijk worden welke inhoudelijke compromissen die handreikingen omvatten. Volgens Klaver werd daar tijdens de eerste ronde geen concrete beweging in gezien. Hij stelde dat PRO wel bereid blijft de gesprekken voort te zetten, maar dat deze alleen zin hebben als er zicht ontstaat op tegemoetkomingen.
Voor het kabinet geldt een strakke planning. De begroting moet tijdig klaar zijn voor publicatie op Prinsjesdag, wat de druk op de onderhandelingen opvoert. Of de komende gespreksrondes leiden tot bruikbare meerderheden voor de plannen van het kabinet, is ongewis. De partijen die nu aan tafel schuiven, hebben uiteenlopende prioriteiten: sociale zekerheid, defensie-uitgaven en lastenverlichting staan in veel gevallen haaks op elkaar.
De komende dagen zullen duidelijk moeten maken of de gesprekken stapsgewijs tot wrijving maar ook tot compromis kunnen leiden, of dat de afstand tussen kabinet en oppositie te groot blijft om tot een gedragen begroting te komen.
