De top van het kabinet gaat volgende week in gesprek met fractieleiders van meerdere oppositiepartijen om de mogelijkheden voor een akkoord over de begroting voor het komende jaar te verkennen. Met een minderheidsregering in de Tweede Kamer en een kwetsbare positie in de Eerste Kamer zoekt het kabinet naar externe steun om de Prinsjesdagplannen door de senaat te krijgen.
Wie schuift aan en waar?
Premier Jetten (D66) treedt op als gastheer. Ook vicepremiers Yesilgöz (VVD) en Van den Brink (CDA) zullen aan tafel zitten en mogelijk sluit minister Heinen (Financiën) aan. Over de precieze locatie is nog geen besluit; genoemd worden Jettens ministerie of het Catshuis, de ambtswoning die vaak wordt gebruikt voor belangrijke overleggen.
Spelers en standpunten
De gesprekken zijn gericht op fracties die het kabinet als potentiële onderhandelaars ziet: Pro, JA21, BBB, ChristenUnie, SGP, 50Plus en de Groep Markuszower. De kernvraag is of D66, VVD en CDA bij één of meer van deze fracties een meerderheid in de Eerste Kamer kunnen samenstellen.
"Pro wil de miljardenbezuinigingen op de sociale zekerheid van tafel"
Dat is problematisch omdat Pro zich tegen de aangekondigde bezuinigingen op sociale zekerheid keert en in plaats daarvan pleit voor hogere belastingen voor vermogenden — een voorstel dat haaks staat op de uitgangspunten van de VVD. Daarnaast zegt BBB niet bereid te zijn te onderhandelen zolang het kabinet vasthoudt aan het stikstofpakket dat eerder dit jaar bekend werd gemaakt; de partij trekt daarmee expliciet de steun van haar boerenachterban in de afweging.
- Belangrijkste genodigden: Pro, JA21, BBB, ChristenUnie, SGP, 50Plus, Groep Markuszower
- Cabinet deelnemers: Jetten, Yesilgöz, Van den Brink, mogelijk Heinen
- Doel: meerderheidsvorming in de Eerste Kamer voor begroting en belastingplannen
Politieke en maatschappelijke consequenties
De onderhandelingen hebben zowel politieke als maatschappelijke implicaties. Politiek zal het kabinet concessies moeten overwegen om steun buiten de coalitie te verwerven. Maatschappelijk staan vooral de voorgestelde bezuinigingen op sociale zekerheid centraal: vakbonden en werkgeversorganisaties hebben zich al kritisch opgesteld tegenover deze maatregelen, waardoor een zogenoemd sociaal akkoord voorlopig onwaarschijnlijk is.
Bronnen binnen en buiten de coalitie opperen dat er in de begroting ruimte kan worden gelaten om later aan de uitkeringsmaatregelen te sleutelen, zodat er op korte termijn voldoende politieke steun te vinden is zonder definitieve uitspraken over grote beleidsaanpassingen. Dat zou wel betekenen dat onduidelijkheid en politieke spanning langer blijven bestaan.
Tactiek en risico's
Om een meerderheid in de Eerste Kamer te bereiken moeten D66, VVD en CDA in elk geval één van de grotere senaatsfracties zoals die van Pro of BBB meekrijgen. Beide partijen stellen echter stevige voorwaarden. Pro eist inzage en heroverweging van de sociale bezuinigingen; BBB koppelt haar bereidheid tot samenwerking aan het schrappen of terugschakelen van het stikstofpakket.
Als geen van de betrokken partijen bereid is tot substantiële concessies, dreigt het kabinet vast te lopen bij belangrijke delen van de begroting en belastingplannen. Dat kan ertoe leiden dat maatregelen later herzien moeten worden of dat het kabinet gedwongen wordt op zoek te gaan naar alternatieve meerderheden voor elk afzonderlijk wetsvoorstel.
De aankomende gesprekken worden daarmee bepalend: zij geven niet alleen inzicht in welke politieke ruimte bestaat, maar ook in hoeverre de minderheidsregering bereid is te schuiven op prioriteiten om stabiliteit en wetgevingskracht te verzekeren.
