กรุงเทพมหานครเปิดตัวแนวทางการเพิ่มพื้นที่สีเขียวที่มุ่งเน้นไปยังการสร้างเครือข่ายผืนป่าในเมือง และการอนุรักษ์ต้นไม้เดิมที่มีคุณค่าสำหรับชุมชน โดยไม่ใช่เพียงการปลูกต้นไม้เพิ่มเติมเท่านั้น แต่ให้ความสำคัญกับการสำรวจ บันทึกข้อมูล และการดูแลรักษาต้นไม้ที่มีคุณค่า เพื่อให้เกิดการพัฒนาอย่างยั่งยืนทั้งเชิงนิเวศและเชิงสังคม
แนวคิดหลัก: ปลูกใหม่ แต่ไม่ทอดทิ้งของเดิม
ในกิจกรรม "การเพิ่มพื้นที่สีเขียว และตามหาต้นไม้มรดกกรุงเทพมหานคร" ซึ่งจัดขึ้นเมื่อวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ.2569 ณ ลานจามจุรี สวนเบญจกิติ เขตคลองเตย เวลา 07.30 น. รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร นายพรพรหม ณ.ส. วิกิตเศรษฐ์ เป็นประธาน พร้อมด้วยผู้บริหารสำนักสิ่งแวดล้อมนำแนวทางดังกล่าวสื่อสารสู่สาธารณะ โดยย้ำเป้าหมายการรวมพลังทุกภาคส่วนทั้งหน่วยงานรัฐ ภาคเอกชน ชุมชน และสื่อมวลชน ให้ร่วมกันผลักดันให้เกิด "สวนป่าล้อมเมือง" และมองให้สวนรวมถึงธรรมชาติเป็นโครงสร้างพื้นฐานของเมือง
มาตรการและเกณฑ์การพิจารณาต้นไม้มรดก
แนวทางการคัดเลือกต้นไม้ที่เรียกว่า "ต้นไม้มรดกกรุงเทพมหานคร" ไม่ได้พิจารณาจากขนาดหรืออายุเพียงอย่างเดียว แต่ครอบคลุมหลายมิติ ทั้งเชิงกายภาพ นิเวศวิทยา ประวัติศาสตร์ และความผูกพันกับชุมชน โดยสำนักสิ่งแวดล้อมระบุหลักเกณฑ์เบื้องต้นดังนี้
- พิจารณาลักษณะกายภาพ เช่น ขนาดลำต้น ความสูง และทรงพุ่ม ที่ทำหน้าที่ให้ร่มเงาแก่พื้นที่
- คำนึงถึงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม หากต้นไม้เชื่อมโยงกับเหตุการณ์หรือพื้นที่สำคัญของชุมชน จะมีคุณค่าทางสังคม
- เน้นการบันทึกข้อมูลและการดูแลรักษาเพื่อคงไว้ซึ่งคุณค่าของต้นไม้เดิมควบคู่กับการปลูกต้นไม้ใหม่
"ต้นไม้มรดกกรุงเทพมหานคร"
ในการประเมินเชิงกายภาพและชีววิทยา มีการกำหนดค่ามาตรฐานบางประการสำหรับต้นไม้ที่ควรได้รับการพิจารณาเป็นพิเศษ ได้แก่ อายุที่ประมาณ 50 ปีขึ้นไป และขนาดเส้นรอบวงของลำต้นในเกณฑ์เฉพาะ ขณะเดียวกันมีการวัดระดับความสูงจากพื้นดินเพื่อใช้เป็นจุดอ้างอิงในการบันทึกข้อมูล
| รายการ | ข้อมูลที่ระบุ |
|---|---|
| อายุของต้นไม้ | ประมาณ 50 ปีขึ้นไป |
| ระดับการวัดลำต้น | วัดจากระดับความสูงจากพื้นไม่น้อยกว่า 1.30 เมตร |
| ขนาดเส้นรอบวงลำต้น | เกณฑ์พิจารณาอยู่ระหว่าง 1.50–2.50 เมตร |
เชื่อมโยงกับโครงการพื้นฐานของเมือง
แนวคิดการเพิ่มพื้นที่สีเขียวของกรุงเทพฯ ยังเชื่อมโยงกับแผนการจัดสรรพื้นที่สาธารณะให้ประชาชนเข้าถึงได้ในระยะเดินเท้า ผ่านแนวคิด "สวน 15 นาที" ซึ่งจะกระจายพื้นที่สีเขียวในเขตต่างๆ เพื่อให้ผู้อยู่อาศัยมีทางเลือกในการใช้ประโยชน์จากสวนสาธารณะและพื้นที่ธรรมชาติใกล้บ้านมากขึ้น การผนวกมาตรการอนุรักษ์ต้นไม้เดิมเข้ากับการสร้างพื้นที่สีเขียวใหม่จะช่วยเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อมในระยะยาว ทั้งในแง่การลดความร้อน และเป็นแหล่งความหลากหลายทางชีวภาพภายในเมือง
ผลต่อชุมชนและการมีส่วนร่วม
ผู้บริหารสำนักสิ่งแวดล้อมเชิญชวนให้ชุมชนร่วมมีส่วนร่วมทั้งในการเสนอชื่อ ติดตามสถานะ และร่วมดูแลต้นไม้ในพื้นที่ของตน ซึ่งการมีส่วนร่วมของประชาชนจะช่วยให้ข้อมูลเชิงพื้นที่มีความถูกต้องและสะท้อนคุณค่าทางสังคมของต้นไม้แต่ละต้น นอกจากนี้ยังเปิดช่องให้ภาคเอกชนและองค์กรสนับสนุนโครงการปลูกและบำรุงรักษาอย่างต่อเนื่อง
โจทย์และความท้าทาย
แม้แนวทางจะชัดเจน แต่การผลักดันให้เกิดเครือข่ายสวนป่าในเมืองต้องเผชิญกับข้อจำกัดด้านพื้นที่ การจัดสรรงบประมาณ และการประสานงานระหว่างหน่วยงานต่างๆ รวมทั้งการตอบรับจากประชาชนในเขตชุมชนที่มีพื้นที่จำกัด การบูรณาการข้อมูลต้นไม้เดิมเพื่อจัดทำฐานข้อมูลและแผนการดูแลอย่างเป็นระบบจึงเป็นขั้นตอนสำคัญที่จะกำหนดความสำเร็จของนโยบายนี้
กรุงเทพมหานครกำลังเดินหน้าสร้างสมดุลระหว่างการพัฒนาเมืองกับการฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม ด้วยแนวทางที่ให้ความสำคัญทั้งการปลูกต้นไม้ใหม่และการรักษาต้นไม้ที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และนิเวศ เพื่อหวังให้ธรรมชาติเป็นอีกหนึ่งโครงสร้างพื้นฐานของเมืองที่คนเมืองหลวงเข้าถึงได้อย่างยั่งยืน
ภาณุพงศ์ เจริญสุข, ผู้สื่อข่าวประจำกรุงเทพมหานคร, WE NEWS
