กรุงเทพมหานครเดินหน้าขึ้นทะเบียนต้นไม้มรดก กำหนดมาตรการเข้มก่อนตัด-ย้าย-แต่ง

กรุงเทพมหานครเร่งเดินหน้าโครงการขึ้นทะเบียน ต้นไม้มรดกแห่งกรุงเทพมหานคร โดยออกแบบมาตรการคุ้มครองที่มีขั้นตอนชัดเจน ก่อนจะอนุญาตให้ดำเนินการตัดแต่ง ล้อมย้าย หรือโค่นต้นไม้ที่อยู่ในบัญชีดังกล่าว ทั้งนี้การประชุมเชิงนโยบายล่าสุดมีผู้บริหารสำนักสิ่งแวดล้อมและเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญเข้าร่วม อาทิ มหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณ์ กรมป่าไม้ มูลนิธิรักษ์ไม้ใหญ่ และเครือข่ายภาคประชาสังคม

เกณฑ์คัดเลือกและนิยามต้นไม้มรดก

กรุงเทพมหานครให้ความหมายของต้นไม้มรดกว่าเป็นต้นไม้ซึ่งเติบโตบนที่สาธารณะของเมืองที่มีคุณค่าทางกายภาพ นิเวศวิทยา หรือมีความเกี่ยวพันทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมกับชุมชน โดยกำหนดหลักเกณฑ์การพิจารณาเป็นสองด้านหลัก ได้แก่ ด้านกายภาพ และด้านคุณค่าเฉพาะตัวของพืช

• ด้านกายภาพ — กำหนดเกณฑ์ว่ามีเส้นผ่านศูนย์กลางลำต้นไม่น้อยกว่า 60 เซนติเมตร หรือมีอายุที่คาดการณ์ไว้ไม่น้อยกว่า 50 ปี สุขภาพต้นมีความแข็งแรง และมีเขตปกป้องต้นไม้ (Tree Protection Zone) ที่เพียงพอและปลอดภัยต่อโครงสร้างเมือง
• ด้านคุณค่า — พิจารณาความหายากของชนิดพืช ความเชื่อมโยงกับเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ วิถีชีวิตชุมชน หรือความโดดเด่นทางภูมิทัศน์

แผนการบริหารจัดการ 2 ระยะ

แนวทางการดำเนินงานแบ่งออกเป็นสองระยะชัดเจน เพื่อให้การคุ้มครองเป็นระบบและโปร่งใส

"การตัดแต่ง ล้อมย้าย หรือโค่นต้นไม้มรดกทุกต้น จะต้องได้รับอนุญาตจากสำนักสิ่งแวดล้อมเท่านั้น"

บทบาทหน่วยงานและการมีส่วนร่วมของชุมชน

ที่ประชุมได้เห็นตรงกันว่าการขับเคลื่อนนโยบายเพิ่มพื้นที่สีเขียวและการอนุรักษ์ไม้ใหญ่อย่างยั่งยืนนั้นต้องอาศัยการประสานงานระหว่างหน่วยงานกรุงเทพมหานคร ผู้เชี่ยวชาญด้านรุกขกรรม และภาคประชาสังคม รวมทั้งการส่งเสริมให้ประชาชนเข้ามาตรวจสอบข้อมูลในฐานข้อมูลสาธารณะ การเปิดข้อมูลดังกล่าวถูกออกแบบมาเพื่อให้เกิดความโปร่งใสและสร้างการมีส่วนร่วมจากชุมชน

นอกจากนี้ ที่ประชุมยังเห็นชอบในการตั้งคณะกรรมการขับเคลื่อนนโยบายด้านการเพิ่มพื้นที่สีเขียว โดยมีรองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเป็นผู้นำร่วมกับผู้ทรงคุณวุฒิ เพื่อบูรณาการนโยบายปลูกต้นไม้จำนวนมาก เช่น โครงการปลูกต้นไม้ล้านต้น ให้สามารถทำงานร่วมกันกับหน่วยงานอื่น ๆ ได้อย่างเป็นรูปธรรม

ความหมายต่อผู้อยู่อาศัยในกรุงเทพฯ

มาตรการดังกล่าวจะส่งผลให้การดำเนินการเกี่ยวกับต้นไม้ใหญ่ในพื้นที่สาธารณะต้องผ่านกระบวนการอนุญาตและมาตรฐานทางวิชาการมากขึ้น ทั้งนี้เพื่อรักษาต้นไม้ที่มีคุณค่าไม่ให้สูญหายไปจากผังเมือง ขณะเดียวกันก็เป็นการสร้างเงื่อนไขให้การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในเมืองต้องคำนึงถึงการอนุรักษ์พื้นที่สีเขียวด้วย

การเปิดฐานข้อมูลและการมีส่วนร่วมของประชาชนเป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยตรวจสอบการปฏิบัติของหน่วยงาน และเป็นเครื่องมือให้ชุมชนสามารถปกป้องต้นไม้ที่มีความสำคัญต่อเอกลักษณ์และความเป็นอยู่ของพื้นที่ แต่การบังคับใช้กฎเกณฑ์ที่เข้มงวดก็จำเป็นต้องมีระบบประเมินและการจัดการทรัพยากรบุคคลที่เพียงพอ เพื่อให้การคุ้มครองไม่เป็นเพียงคำประกาศเท่านั้น

การขับเคลื่อนโครงการนี้เป็นสัญญาณที่ชัดเจนว่ากรุงเทพมหานครพยายามเชื่อมโยงการวางผังเมืองกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติในบริบทเมืองใหญ่ ซึ่งจะต้องติดตามว่าการจัดทำฐานข้อมูล การประกาศบัญชีต้นไม้มรดก และการบังคับใช้ข้อกำหนดต่าง ๆ จะเกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรมและมีประสิทธิภาพในขั้นปฏิบัติอย่างไรต่อไป