วันที่ 12 สิงหาคม พ.ศ.2569 ที่ป่าชุมชนบ้านห้วยใหญ่ หมู่ 2 ตำบลสองพี่น้อง อำเภอท่าแซะ จังหวัดชุมพร มีการจัดพิธีบวชป่าเพื่ออนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ และตอบสนองพระราชดำริในการอยู่ร่วมกันระหว่างประชาชนกับป่า โดยมี นายกิตติศักดิ์ พรหมรัตน์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดชุมพร เขต 2 ร่วมพิธีพร้อมคณะกรรมการป่าชุมชนและกลุ่มอนุรักษ์ธรรมชาติ
เชื่อมพระราชดำริกับการจัดการชุมชน
ภายในงานคณะผู้จัดนำพระราชดำรัสของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่พระราชทานแก่ราษฎรบ้านถ้ำติ้ว เมื่อวันที่ 20 ธันวาคม พ.ศ.2525 มาขยายความ ซึ่งมีใจความเรียกร้องให้ประชาชนและป่าอยู่ร่วมกันอย่างพึ่งพาอาศัยและเกื้อกูลกัน งานครั้งนี้ถือเป็นการต่อยอดแนวคิดดังกล่าวในระดับชุมชน
พิธีและวัตถุที่ใช้ในงาน
ในพิธีมีการนำ ผ้าไตรจำนวน 20 ผืน ซึ่งผ่านพิธีพุทธาภิเษกจากพระเกจิอาจารย์ของจังหวัดมาผูกมัดแล้วห่อหุ้มต้นตะเคียนสามพอนต้นหนึ่งในพื้นที่ การกระทำดังกล่าวเป็นสัญลักษณ์ของการอุทิศผืนป่าเพื่อการอนุรักษ์และการคุ้มครองจากภัยคุกคามต่าง ๆ
“พระเจ้าอยู่หัวเป็นน้ำ ฉันจะเป็นป่า ป่าที่ถวายความจงรักภักดีต่อน้ำ พระเจ้าอยู่หัวสร้างอ่างเก็บน้ำ ฉันจะสร้างป่า”
ลักษณะและคุณค่าของต้นตะเคียนสามพอน
ต้นตะเคียนสามพอนในป่าชุมชนมีขนาดโดดเด่นทั้งในแง่ของความสูงและเส้นรอบวง รายละเอียดที่เปิดเผยระบุว่าลำต้นมีรอบประมาณ 5 เมตร กว้างของพอนหรือปีกยื่นออกจากลำต้นราว 20 เมตร และความสูงของต้นอยู่ที่ประมาณ 50 เมตร ซึ่งเทียบได้กับอาคารสูงประมาณ 37 ชั้น ต้นไม้ต้นนี้ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นรุกขมรดกของแผ่นดินตั้งแต่ปี พ.ศ.2561
บทบาทของป่าชุมชนต่อระบบนิเวศและเศรษฐกิจท้องถิ่น
ป่าชุมชนบ้านห้วยใหญ่เป็นป่าดิบชื้นที่อุดมสมบูรณ์ เป็นต้นน้ำของคลองท่าแซะ และเป็นพื้นที่ที่รอดพ้นจากผลกระทบรุนแรงของพายุไต้ฝุ่นเกย์ ต้นไม้ใหญ่หลายชนิดมีอายุระหว่าง100-200 ปี พื้นที่ดังกล่าวยังเป็นแหล่งอาหารและที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่าหลายชนิด เช่น หมูป่า ไก่ป่า กระรอก ลิง ค่าง และหมี รวมถึงมีการพบของ นกเงือก อยู่จำนวนมาก
ในเชิงเศรษฐกิจชุมชน ป่าดังกล่าวให้พืชอาหารได้ทั้งสิ้น 17 ชนิด และสมุนไพรอีกประมาณ 40 ชนิด ซึ่งชาวบ้านสามารถเก็บใช้และนำไปจำหน่ายเป็นรายได้เสริมของครัวเรือน ทำให้การอนุรักษ์ป่าเชื่อมโยงกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนโดยตรง
- ผ้าไตร ที่ใช้ในพิธี จำนวน 20 ผืน
- ความสูงพื้นที่ ของป่าชุมชน ประมาณ 1,053 ฟุตเหนือระดับน้ำทะเล
- พืชอาหาร ที่พบในพื้นที่ 17 ชนิด และ สมุนไพร 40 ชนิด
การยอมรับและรางวัล
ป่าชุมชนบ้านห้วยใหญ่ได้รับการยกย่องเป็นตัวแทนภาคใต้ของโครงการคนรักษ์ป่า ป่ารักชุมชน ประจำปี พ.ศ.2569 และชนะเลิศระดับภาค ทำให้พื้นที่นี้เป็นตัวอย่างของการจัดการทรัพยากรธรรมชาติที่ประสานระหว่างการอนุรักษ์และการสร้างรายได้ให้ชุมชน
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| รอบลำต้น | ประมาณ 5 เมตร |
| ความกว้างพอน | ประมาณ 20 เมตร |
| ความสูง | ประมาณ 50 เมตร (เทียบเท่าอาคาร 37 ชั้น) |
| ปีขึ้นทะเบียนรุกขมรดก | พ.ศ.2561 |
ความท้าทายในการอนุรักษ์
แม้ว่าป่าชุมชนแห่งนี้จะมีการจัดการที่ดีและได้รับการยอมรับในระดับภูมิภาค แต่การอนุรักษ์ยังเผชิญกับความท้าทาย เช่น การคุกคามจากการบุกรุก การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และความต้องการพื้นที่ของภาคเศรษฐกิจ ท้องถิ่นจึงยังต้องอาศัยมาตรการเชิงนโยบายร่วมกับการมีส่วนร่วมของชุมชนในการป้องกันและฟื้นฟู
ข้อสังเกตเชิงบริหารจัดการ
การนำพิธีทางพุทธศาสนามาใช้เป็นสื่อในการสร้างจิตสำนึกอนุรักษ์เป็นวิธีหนึ่งที่ชุมชนเลือกใช้ แต่ยังต้องมีการวางแผนเชิงนโยบาย ได้แก่ การจัดทำแผนจัดการป่าในระยะยาว การใช้มาตรการควบคุมการใช้ประโยชน์ และการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศในรูปแบบที่ไม่ทำลายทรัพยากร
เหตุการณ์ครั้งนี้นอกจากจะเป็นพิธีทางศาสนาและพิธีปฏิบัติทางวัฒนธรรมแล้ว ยังเป็นการย้ำเตือนถึงคุณค่าของป่าชุมชนที่เป็นทั้งแหล่งน้ำ แหล่งอาหาร และมรดกทางธรรมชาติที่ชุมชนต้องร่วมกันรักษาไว้เพื่ออนาคต
