จังหวัดลำปางอยู่ในภาวะกดดันทางเศรษฐกิจด้านอุตสาหกรรมเซรามิกดั้งเดิม หลังจากผู้ประกอบการท้องถิ่นที่ผลิต ชามตราไก่ลำปาง ซึ่งเป็นสินค้าที่ขึ้นทะเบียนเป็นสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) เผชิญการแข่งขันด้านราคาอย่างรุนแรงจากสินค้านำเข้าจากสาธารณรัฐประชาชนจีน
“ชามตราไก่ลำปาง”
ปัญหาราคาที่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ
จากข้อมูลภาคอุตสาหกรรมเซรามิกลำปาง ระบุว่าต้นทุนต่ำสุดในการผลิตชามตราไก่ที่ผลิตในลำปางอยู่ที่ประมาณ 20 บาทต่อใบ ขณะที่สินค้าที่มีรูปลักษณ์และลวดลายใกล้เคียงจากจีนสามารถขายได้ในราคาต่ำสุดประมาณ 5 บาทต่อใบ หรือถูกกว่าประมาณ 4 เท่า ความแตกต่างด้านราคานี้สร้างแรงกดดันโดยตรงต่อผู้ผลิตไทย โดยเฉพาะโรงงานขนาดกลางและขนาดเล็กที่ต้องแบกรับต้นทุนค่าแรง วัตถุดิบ และพลังงาน
สภาพการแข่งขันในระดับโลกและผลสะท้อนต่อท้องถิ่น
สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้ากระทรวงพาณิชย์ระบุว่าประเทศจีนเป็นผู้ส่งออกเซรามิกสำหรับใช้บนโต๊ะอาหารและเครื่องครัวรายใหญ่ที่สุดของโลก โดยมีมูลค่าการส่งออกประมาณ 579.81 ล้านดอลลาร์สหรัฐ คิดเป็นสัดส่วน 24.63% ของตลาดส่งออกโลก ในขณะที่ไทยอยู่ในอันดับที่ 4 โดยมีมูลค่า การส่งออกประมาณ 139.23 ล้านดอลลาร์สหรัฐ การที่ผู้ผลิตลำปางต้องแข่งกับฐานการผลิตขนาดใหญ่ที่สามารถลดต้นทุนต่อหน่วยได้มาก ทำให้การแข่งขันในตลาดทั้งภายในประเทศและต่างประเทศเข้มข้นขึ้น
การหดตัวของฐานอุตสาหกรรมท้องถิ่น
อดีตฐานอุตสาหกรรมเซรามิกของลำปางเคยมีทั้งโรงงานและผู้ประกอบการประมาณ 328–330 แห่ง ก่อนเกิดการระบาดของโรคโควิด-19 แต่การสำรวจในช่วงปลายปี พ.ศ. 2566 พบว่ามีผู้ประกอบการที่ยังดำเนินกิจการจริงประมาณ 89 แห่ง เท่านั้น การลดลงของจำนวนผู้ประกอบการสะท้อนปัญหาจากหลายปัจจัยทั้งวิกฤตโควิด กำลังซื้อที่ลดลง ต้นทุนพลังงานและวัตถุดิบ รวมถึงแรงกดดันจากสินค้านำเข้าราคาถูก
ผลกระทบต่อชุมชนและความยั่งยืนของสินค้า GI
ชามไก่ลำปางที่ขึ้นทะเบียน GI มีความเชื่อมโยงกับภูมิปัญญาและเอกลักษณ์ท้องถิ่น แต่เมื่อต้นทุนการผลิตสูงขึ้นและกำลังซื้อของผู้บริโภคลดลง ผู้ประกอบการต้องเผชิญทางเลือกที่ยากลำบากระหว่างการลดราคาซึ่งอาจกระทบคุณภาพ หรือการหยุดกิจการ ส่งผลต่อการจ้างงานในชุมชนและการสืบทอดฝีมือท้องถิ่น
- ต้นทุนการผลิตชามตราไก่ลำปาง: ประมาณ 20 บาทต่อใบ
- ราคาสินค้านำเข้าจากจีนที่ใกล้เคียง: ประมาณ 5 บาทต่อใบ
- จำนวนผู้ประกอบการที่ลดลงจากกว่า 300 แห่ง เหลือประมาณ 89 แห่ง
ตัวเลขเปรียบเทียบสำคัญ
| หัวข้อ | ตัวเลข |
|---|---|
| ราคาต้นทุนชามตราไก่ (ลำปาง) | 20 บาท/ใบ |
| ราคาสำหรับสินค้าจีนที่ใกล้เคียง | 5 บาท/ใบ |
| มูลค่าการส่งออกเซรามิกจีน (โลก) | 579.81 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (24.63%) |
| มูลค่าการส่งออกเซรามิกของไทย | 139.23 ล้านดอลลาร์สหรัฐ |
ประเด็นที่ต้องติดตามและทางเลือกของผู้ผลิต
ผู้ประกอบการลำปางเผชิญความจำเป็นในการปรับตัวทั้งในด้านการลดต้นทุน การพัฒนาคุณภาพและผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าเพิ่ม รวมถึงการค้าผลิตภัณฑ์ GI อย่างเหมาะสม การใช้มาตรการคุ้มครองทางการค้าและการตลาดร่วมกันอาจช่วยได้ เช่น การขยายช่องทางการขายผ่านการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ส่งเสริมการขายผ่านช่องทางออนไลน์ หรือร่วมมือกันตั้งแคมเปญประชาสัมพันธ์เพื่อสร้างความรับรู้เรื่องความแตกต่างของสินค้าที่เป็น GI
แม้ข้อมูลที่เปิดเผยชี้ให้เห็นปัญหาหลายด้าน แต่สภาพความเป็นจริงในพื้นที่ยังสอดคล้องกับปัจจัยภายนอกหลายประการที่ไม่สามารถแก้ได้ทันที ผู้ประกอบการท้องถิ่น หน่วยงานภาครัฐ และภาคเอกชนจึงจำเป็นต้องร่วมกันออกแบบมาตรการรองรับ เพื่อให้ภูมิปัญญาและเศรษฐกิจชุมชนของลำปางไม่ถูกบั่นทอนจนสูญหายไปในระยะยาว
