De provincie Zuid-Holland heeft in de herijking van de omgevingsvisie een ambitie opgenomen die de kaarten kan herschudden voor grootschalige duurzame projecten: minimaal 90 procent lokaal eigendom bij wind- en zonneparken. Het amendement, ingediend door de Partij voor de Dieren en met een meerderheid aangenomen in Provinciale Staten begin juni, verraste belangenorganisaties en maakt lokale energiecoöperaties tot belangrijke gesprekspartners in toekomstige projecten.
Achtergrond en ontstaan van de ambitie
De eis van 90 procent eigendom kwam niet uit de koker van de energiecoöperaties zelf, zegt Energie Samen Zuid-Holland. Tijdens de herijking van de omgevingsvisie werden onder meer 12 zoeklocaties voor windenergie vastgesteld, waarna in de Staten discussie ontstond. Een aantal partijen was hier tegen, waardoor het dossier een hoog politiek profiel kreeg.
Bestuursvoorzitter Menno van der Woude van Energie Samen Zuid-Holland beschrijft hoe de organisatie samen met andere belangenpartijen reageerde: gezamenlijke brieven, insprekers en gesprekken met Statenleden stonden op de agenda. Het centrale argument was de economische noodzaak van windenergie.
“Kunnen mensen meebeslissen en meeprofiteren, dan zijn ze aantoonbaar meer tevreden dan wanneer windturbines bijvoorbeeld draaien voor buitenlandse investeerders,”
— Menno van der Woude, Energie Samen Zuid-Holland.
Waarom lokaal eigendom volgens coöperaties belangrijk is
Energie Samen Zuid-Holland legt uit dat lokaal eigendom niet alleen draait om winstdeling, maar om zeggenschap over projecten en mogelijkheden om opbrengsten lokaal te besteden. Belangenbehartiger Paulien Alblas benadrukt dat coöperaties doorgaans pleiten voor minimaal 50 procent lokaal eigendom, met een ambitie richting 100 procent. De door de Staten aangenomen grens van 90 procent was voor de organisaties dan ook onverwacht.
Volgens de vertegenwoordigers kan lokaal eigendom de maatschappelijke acceptatie van projecten verhogen: zodra omwonenden zien dat zij invloed hebben en financieel profiteren, neemt de weerstand doorgaans af. Bovendien noemen zij een functionele reden: lokaal eigendom kan helpen om lokale energiesystemen te organiseren en zo vraag en aanbod dichter bij elkaar te brengen, wat relevant is in het debat over de beperkte capaciteit van het elektriciteitsnet.
Politieke en praktische vragen
De aanname van een minimale eigendomsgrondslag van 90 procent roept direct vragen op. Energie Samen erkent zelf dat het in de praktijk complex kan zijn om zulke hoge lokale participatiepercentages te realiseren, zeker omdat het realiseren van grootschalige projecten doorgaans grote investeringen vraagt en private of institutionele partijen vaak een belangrijke rol spelen in het financieringsmodel.
In de bronnen wordt ook genoemd dat het onderwerp netcapaciteit een actuele zorg is in de Provinciale Staten en landelijk. Lokaal eigendom zou mogelijk kunnen bijdragen aan slimme, regionaal afgestemde oplossingen, maar hoe dit in concrete contracten, businesscases en juridisch-economische kaders uitpakt, is nog onduidelijk.
Wat betekent dit voor betrokken partijen?
- Energiecoöperaties: zien meer kansen voor invloed en inkomsten, maar stonden niet volledig achter de 90 procent als harde eis.
- Provinciale politiek: toont zich bereid om sterke randvoorwaarden te stellen rond lokale participatie bij duurzame projecten.
- Projectontwikkelaars en investeerders: kunnen voor moeilijke keuzes komen te staan bij financiering en eigendomsstructuren.
De provinciale beslissing betekent niet automatisch dat elk project direct aan die eis voldoet; de omgevingsvisie is randvoorwaardelijk en verdere uitwerking, governance en contractuele invulling moeten nog worden uitgewerkt. Hoe de provincie en betrokken gemeenten dit in concrete aanbestedingen en vergunningstrajecten toepassen, zal bepalend zijn voor de uitvoerbaarheid.
Knelpunten en aandachtspunten
Een aantal praktische vraagstukken verdient volgens belangenbehartigers en politici aandacht voordat de ambitie breed ingevoerd kan worden:
- Hoe worden investeringen gefinancierd als private partijen minder aandeel krijgen?
- Welke juridische modellen zijn geschikt om lokaal eigendom schaalbaar te maken?
- Op welke manier draagt lokaal eigendom bij aan het oplossen van netcongestie?
| Onderdeel | Standpunt/feit |
|---|---|
| Minimaal lokaal eigendom | 90% (amendement Partij voor de Dieren) |
| Energie Samen voorkeur | Minimaal 50%, streven naar 100% |
| Zoeklocaties windenergie in omgevingsvisie | 12 locaties |
De provincie heeft een keuze gemaakt die de machinerie van energieprojecten in Zuid-Holland zal beïnvloeden. Voorstanders zien er een instrument in om draagvlak te vergroten en lokaal te verdienen; critici zullen aanvoeren dat de haalbaarheid en snelheid van het verduurzamingsproces daarmee in het geding kunnen komen. De komende maanden zullen uitwijzen hoe concrete beleidsregels en marktpraktijken elkaar gaan vinden.
Dit dossier raakt de kern van de energietransitie: wie betaalt, wie beslist en wie profiteert. De ambitie van Zuid-Holland is scherp gezet. Nu rest de uitvoering.
