Wageningse identiteit zichtbaar in hoogbouw voor studenten
In Wageningen vormen de zogeheten sterflats al decennia een onmiskenbaar onderdeel van het stadsbeeld. De expositie Bouwen in Stijl: architectuur in Wageningen, die sinds mei te zien is in museum De Casteelse Poort en nog loopt tot eind oktober, besteedt ruim aandacht aan die periode van grootschalige woningbouw voor studenten. De tentoonstelling schetst niet alleen architectuurhistorie, maar ook de maatschappelijke omstandigheden die leidden tot de massale komst van WUR-studenten in de tweede helft van de twintigste eeuw.
Tijdens een lezing in de openbare bibliotheek besprak Bart van As, directeur van studentenhuisvester Idealis, het eigen aandeel in die bouwgeschiedenis. Idealis, oorspronkelijk opgericht in 1957 als Stichting Studentenhuisvesting, groeide mee met de onderwijsinstelling en de vraag naar plekken voor studenten. Volgens Van As blijven de sterflats het meest herkenbare element in het aanbod van Idealis, ook nu ze één voor één worden gerenoveerd.
Van hospita naar hoogbouw
Voordat er sprake was van georganiseerde studentenhuisvesting, woonden studenten veelal bij hospita's. Dat veranderde nadat de Landbouwhogeschool — de voorganger van de huidige Wageningen University & Research (WUR) — in omvang toenam. De eerste sterflat, Asserpark, werd in 1969 opgeleverd en zette de toon voor de jaren zeventig, waarin meerdere van deze flats verrezen.
- Asserpark — 1969
- Hoevestein — 1970
- Bornsesteeg — 1973
- Dijkgraaf — 1977
- Rijnsteeg — 1978 (sloop later vervangen door Rijnveste)
Die opsomming laat zien hoe in korte tijd een nieuw woontype het stadsbeeld definitief vormgaf. Interessant is dat de oorspronkelijke ontwerpopdracht niet eens op studenten was gericht: architect Bas Tol ontwierp de flats aanvankelijk voor gezinnen. Door tegenvallende belangstelling voor die woningen en veranderende lokale keuzes kregen de gebouwen uiteindelijk een andere bestemming.
Culturele en sociale betekenis
De expositie en de bijbehorende lezingen leggen nadruk op meer dan stenen alleen. Tienduizenden studenten hebben in de sterflats een deel van hun studententijd doorgebracht, vriendschappen gesloten en relaties gevormd. Voor veel Wageningers zijn de flats synoniem met de aanwezigheid van een levendige studentenpopulatie.
"Wat is Wageningen zonder studenten? De vraag stellen is ‘m beantwoorden."
Die stelling uit de tentoonstelling illustreert de wederkerige band tussen stad en universiteit: studenten maken Wageningen zichtbaar en geven het karakter, terwijl de stad op haar beurt faciliteiten en woonruimte levert. Het debat over studentenhuisvesting raakt daardoor aan vraagstukken over stedelijke ontwikkeling, leefbaarheid en renovatiebeleid.
Renovatie en toekomst
De huidige plannen van Idealis om de flats gefaseerd te renoveren onderstrepen dat de gebouwen nog lang een rol zullen spelen in de huisvesting van studenten. Renovatie betekent onderhoud en modernisering, maar roept ook vragen op over duurzaamheid, huurprijzen en de manier waarop hoogbouw past in een moderne stad. De ingrepen moeten balans vinden tussen behoud van herkenbaarheid en verbeteren van woonkwaliteit.
In praktische zin toont de expositie hoe architectuur en beleid samen tot oplossingen leidden voor een snel groeiende vraag naar studentenkamers, maar ook waar knelpunten ontstonden. Voor bewoners en beleidsmakers biedt de tentoonstelling een mogelijkheid om terug te blikken op beslissingen die het stadsbeeld hebben gevormd en vooruit te kijken naar de manier waarop Wageningen zijn identiteit wil bewaren terwijl de woningvoorraad verandert.
De expositie in De Casteelse Poort is nog tot eind oktober geopend en bevat onder meer beeldmateriaal, bouwtekeningen en verhalen over de verschuiving van kamerverhuur bij hospita's naar grootschalige, door Idealis beheerde studentenflats.
