Steeds meer jongvolwassenen vinden de weg terug naar de bibliotheek. Landelijk nam het aantal leden tussen 18 en 30 jaar toe van circa 260.000 naar bijna 320.000, een groei van bijna 22 procent in één jaar. In de twaalf vestigingen van Bibliotheken Mar en Fean (Heerenveen, De Fryske Marren en Súdwest‑Fryslân) zijn de cijfers nog opvallender: daar steeg het aantal leden in die leeftijdsgroep van 414 naar 716, bijna 73 procent.
Waarom groeit de doelgroep?
Onderzoekers noemen goedkope of gratis abonnementen als een belangrijke verklaring voor de landelijke stijging. Directeur Rixt Heegsma (55) van Bibliotheken Mar en Fean bevestigt dat beeld en plaatst een kanttekening. Het gratis lidmaatschap blijkt een effectief middel om jongeren betrokken te houden, maar het bereikt nog niet iedereen.
"Dit is heel positief. Tegelijkertijd: als ik naar de absolute aantallen kijk, vind ik dat we nog steeds veel jongeren niet bereiken."
Heegsma wijst op concrete voorbeelden. In Heerenveen kunnen jongeren tot 27 jaar gratis lid worden; die keuze is opgenomen in het jeugdbeleid van de gemeente en er is budget voor vrijgemaakt. Bij Bibliotheken Noord Fryslân is het abonnement gratis tot 30 jaar, en daar is eveneens een groei te zien van circa 13 procent in de doelgroep.
Meer dan alleen boeken
Volgens Heegsma is de aantrekkingskracht van de bieb voor jongeren breder dan de boekencollectie. Veel jongvolwassenen gebruiken bibliotheken als rustige studieplek waar concentratie makkelijker is en afleiding door bijvoorbeeld smartphones minder. Daarnaast fungeren bibliotheken als ontmoetingsplek — een lokale mienskip‑functie waar activiteiten en leesclubs nieuwe bezoekers aantrekken. In interviews vertellen twintigers zoals Selina Meijer (29) en Marije Doorenbos (28) dat leesclubs, sociale media en Engelstalige titels hen eerder naar de bieb leiden dan vroeger.
- Gratis lidmaatschap voor jongeren blijkt sterk stimulerend.
- Bibliotheken bieden studieplekken en sociale activiteiten die jongvolwassenen waarderen.
- Regionale verschillen: beleid van gemeenten bepaalt in sterke mate het effect.
Beleid en financiële gevolgen
Het verlengen van gratis lidmaatschap vergt gemeentelijk budget en beleidskeuzes. Heegsma noemt het voorbeeld van Heerenveen expliciet: de gemeente heeft middelen uitgetrokken om jongeren tot 27 jaar gratis te laten lenen, met zichtbaar effect op de statistieken. Dat roept vragen op over haalbaarheid en continuïteit: blijven gemeenten dit prioriteren als de druk op gemeentefinanciën toeneemt?
Heegsma benadrukt dat gratis lidmaatschap meer is dan een eenmalige stimulans: "Zeker weten. De verlenging van het gratis lidmaatschap is dus een ontzettend belangrijk instrument. Na die tijd blijven jongeren vaker lid." Daarmee suggereert hij dat vroegtijdige behoudszorg op langere termijn de lezersbasis versterkt.
Regionale cijfers in één oogopslag
| Bereik | Vóór | Na | Stijging |
|---|---|---|---|
| Landelijk 18–30 jaar | ~260.000 | ~320.000 | ~22% |
| Bibliotheken Mar en Fean (18–30 jaar) | 414 | 716 | ~73% |
| Bibliotheken Noord Fryslân (doelgroep) | — | — | ~13% groei gemeld |
Praktische betekenis voor jongeren en ouders
Voor jongeren die studeren of kort na hun studie zitten betekent de trend dat bibliotheken steeds meer aansluiten op hun behoeften: stille studieplekken, gratis of goedkope lidmaatschappen en een aanbod van (ook Engelstalige) boeken en activiteiten. Voor ouders en beleidsmakers is het nuttig te weten dat het verlengen van gratis lidmaatschappen een meetbaar effect heeft op betrokkenheid.
Toch waarschuwt Heegsma: aanvullende maatregelen blijven nodig om groepen jongeren te bereiken die ondanks deze voordelen wegblijven. Dat geldt met name voor jonge mensen met beperkte tijd of die zich vooral online oriënteren. De komende jaren zal blijken of de groei structureel is en of bibliotheken hun rol als ontmoetings- en kennisplaats verder kunnen uitbouwen binnen het Friese stedelijk‑ruimtelijke en jeugdbeleid.
De ontwikkeling toont in elk geval aan dat bibliotheken zich opnieuw positioneren als relevante plekken voor jongvolwassenen — niet alleen als uitleenloket, maar als studieplek en sociale hub die inspeelt op moderne leesgewoonten en leefpatronen.
