De handel in blikjes zonder statiegeld levert georganiseerde groepen in Nederland naar schatting miljoenen euro's op. Dat blijkt uit recent onderzoek van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en aanvullende journalistieke bevindingen over de in- en verkoopkanalen van deze producten.
Wegsluipen van regels
In 2023 werd de statiegeldregeling voor blikjes ingevoerd met als bedoeling zwerfafval terug te dringen. Desondanks worden volgens de ILT nog jaarlijks tussen 25 en 50 miljoen blikjes zonder statiegeld in Nederland verhandeld. De meeste van deze blikjes zouden via buitenlandse leveranciers het land binnenkomen: frisdrankblikjes uit Denemarken via Duitsland en bierblikjes uit Polen.
Import van blikjes zonder statiegeld is verboden. Verkopen en kopen zijn dat niet, waardoor bedrijven die de producten afnemen de goederen vervolgens legaal mogen aanbieden. Die juridische leemte wordt volgens toezichthouders en onderzoek benut door malafide partijen.
Criminele belangen en bijkomende fraude
De ILT signaleert dat de illegale handel vaak gepaard gaat met andere strafbare activiteiten, zoals belastingontduiking en fraude met btw. De organisatie waarschuwt dat de economische aantrekkingskracht van de handel criminele netwerken aantrekt.
"Het is echt een illegaal circuit", aldus ILT-directeur Edwin van Houten. "Je komt ook met de georganiseerde criminaliteit in aanraking, want er valt heel veel geld te verdienen aan deze ontduiking van de regelgeving. Het gaat al gauw om miljoenen euro's."
Onderzoek toonde dat blikjes goedkoper kunnen worden ingekocht in het buitenland. Zo werd via groothandelsplatformen een vrachtwagen cola in Duitsland gevonden met een prijs van ongeveer €0,37 per blikje. Nederlandse verkoopprijzen liggen rond de €0,60 per stuk, waardoor aanzienlijke marges ontstaan voor importeurs en tussenhandelaren.
| Herkomst | Indicatieve prijs per blik |
|---|---|
| Duitsland (vrachtwagen) | €0,37 |
| Nederland (verkoopprijs) | ~€0,60 |
Hoe het circuit werkt
Onder de opsporing valt een keten van spelers: buitenlandse leveranciers, tussenhandelaren die leveringen assorteren, en binnenlandse afnemers zoals horeca en webshops die de blikjes in de markt zetten. De ILT en andere instanties signaleren dat kleine particuliere bedrijven en groothandelsplatformen worden ingezet om goederen snel en relatief onopvallend te verplaatsen.
- Import via omwegen: goederen uit landen met lagere prijzen worden via tussenlanden geïmporteerd.
- Gebruik van online platforms om kopers en verkopers te koppelen.
- Verschuiving van overtreding: import is verboden, verkoop en aankoop niet, wat handhaving complex maakt.
Gevolgen voor milieu en handhaving
De illegaliteit heeft meerdere effecten. Omdat deze blikjes niet onder het statiegeldsysteem vallen, komen ze vaker in het milieu terecht. Tegelijkertijd verzwaren de omvang en de professionalisering van het circuit de taak van toezichthouders en opsporingsdiensten. De ILT meldde in het onderzoek dat onderzoeken regelmatig aanvullende strafbare feiten aan het licht brengen, met name op het vlak van fiscale fraude.
Het huidige beeld schetst een sector die deels in het zicht van de wet opereert en deels in de schaduw van criminele belangen. Handhaving vraagt daarom niet alleen toezicht op fysieke goederen, maar ook het dichten van wettelijke mazen en gerichte opsporing in de logistieke en financiële ketens.
De ILT en andere betrokken instanties zullen naar verwachting vervolgonderzoeken blijven uitvoeren en samenwerken met fiscale en strafrechtelijke autoriteiten om de praktijken aan te pakken.
