Het college van Gedeputeerde Staten van Fryslân stelt €54 miljoen beschikbaar voor de aankoop van ongeveer 670 hectare landbouwgrond. Dat maakte gedeputeerde Eke Folkerts (BBB) dinsdag bekend. Van het beoogde areaal is circa 120 hectare bedoeld voor vrijwillige verplaatsingen van landbouwbedrijven; de overige 550 hectare moet worden ingezet in zogenoemde gebiedsprocessen.
Waarom de grond nodig is
De provincie noemt grond vaak de ontbrekende schakel om opgaven zoals natuurherstel, verbetering van waterkwaliteit, verminderde stikstofuitstoot, klimaat- en waterberging en de veenweideproblematiek voortgang te geven. Met extra ruilgrond verwacht het provinciebestuur gebiedsontwikkelingen sneller en efficiënter te kunnen uitvoeren.
Volgens Folkerts verlopen gebiedsprocessen makkelijker wanneer er meer ruilgrond beschikbaar is. De verwachting is dat door de aankoop van de 670 hectare de provincie twee- tot driemaal meer grond kan ruilen en inzetten dan voorheen, waardoor maatregelen voor natuur en stikstof sneller kunnen worden gerealiseerd.
Behoud landbouwstructuur als eigen doel
Naast de wettelijk voorgeschreven doelen voegt het huidige provinciebestuur (coalitie van BBB, CDA, FNP en CU) een eigen doel toe: het behoud van een goede landbouwstructuur (LHS). In de toelichting van Folkerts klinkt de ambitie door om Fryslân als agrarische provincie te behouden: "sadat Fryslân de lânbouprovinsje fan Nederlân bliuwe kin".
"Mar as oerheid hawwe wy ús te hâlden oan de taksearre wearde. Oerbiede kinne wy net en wolle wy ek net"
Met die woorden verwijst de gedeputeerde naar de gespannen grondmarkt. De grondhonger bij diverse partijen, zoals boeren en gemeenten, leidt tot hoge prijzen. De provincie benadrukt dat zij zich aan getaxeerde waarden wil houden en geen overbiedingen wil doen.
Nieuw instrument: erfpacht
Een nieuw onderdeel van het Friese grondbeleid is het gebruik van erfpacht. Gekochte percelen kunnen voor langere tijd in erfpacht worden uitgegeven. Dit instrument moet vooral helpen bij verplaatsingen van bedrijven: een veen- of zandboer die zijn bedrijf verkoopt en naar duurder kleigebied wil verhuizen, verliest vaak hectares. Door aangekochte grond in erfpacht uit te geven kan de provincie dergelijke boeren tijdelijk extra ruimte bieden, waardoor verplaatsingen haalbaar worden.
Tot nu toe beheert de provincie Fryslân al circa 2.300 hectare agrarische en natuurgrond, die momenteel in geliberaliseerde pacht (pachtperioden van 1 tot 3 jaar) wordt uitgegeven. Met het nieuwe beleid komt er dus meer variatie in de wijze waarop grond wordt ingezet.
Politieke en bestuurlijke stappen
De Friese Staten hebben al langere tijd aangegeven behoefte te hebben aan een actiever grondbeleid. Gedeputeerde Staten leggen het plan in november voor aan Provinciale Staten. Uiteindelijk zal die vergadering de politieke afweging moeten maken over de inzet van de middelen en de precieze uitvoering.
Eerder heeft de provincie ook onderzocht of onteigening een instrument kon zijn om sneller grond te verwerven voor het Natuurnetwerk Nederland (NNN), maar dat stuitte op veel verzet. Binnen de huidige coalitie is de wens om grond te verwerven zonder gebruik van onteigening nadrukkelijk aanwezig.
- Doel aankoop: versterking landbouwstructuur, natuurherstel, stikstofreductie, water- en klimaatmaatregelen.
- Omvang: circa 670 hectare (120 ha voor vrijwillige verplaatsing, 550 ha voor gebiedsprocessen).
- Budget: €54 miljoen beschikbaar gesteld door Gedeputeerde Staten.
- Nieuw instrument: inzet van erfpacht naast bestaande geliberaliseerde pacht.
| Onderdeel | Grootte / bedrag |
|---|---|
| Totaal te kopen areaal | ~670 hectare |
| Hiervoor: vrijwillige verplaatsing | ~120 hectare |
| Hiervoor: gebiedsprocessen | ~550 hectare |
| Beschikbaar budget | €54 miljoen |
| Reeds in bezit provincie | ~2.300 hectare |
Wat betekent dit voor boeren en gemeenten?
Voor boeren kan de extra ruilgrond kansen bieden: wie in kwetsbare natuur- of veengebieden woont en zijn bedrijf vrijwillig wil verplaatsen, kan met ruilgrond en erfpacht geholpen worden om in een ander gebied voldoende hectares te behouden. Voor gemeenten biedt de beschikbaarheid van provinciale ruilgrond instrumenten om gebiedsprocessen en bestemmingsplannen te faciliteren.
De provincie waarschuwt dat zij op de markt geen prijsopdrijving wil veroorzaken door overbiedingen. Tegelijkertijd is het streven helder: met een actiever grondbeleid meer regie op opgaven die anders blijven steken vanwege gebrek aan ruilgrond.
Provinciale Staten neemt in november een besluit over het voorstel van Gedeputeerde Staten. Tot die tijd blijft onduidelijk in welke specifieke delen van Fryslân de aankopen zullen plaatsvinden en welke boeren of gebieden als eerste in beeld komen.
