วันที่ 29 กันยายน พ.ศ. 2569 กลุ่มอนุรักษ์ลุ่มน้ำญวนและชาวบ้านบ้านน้ำยวนพัฒนา หมู่ 19 ตำบลร่มเย็น อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา รวมตัวแสดงจุดยืนคัดค้านโครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ "น้ำญวน" ซึ่งมีงบประมาณประมาณ 2,600 ล้านบาท โดยระบุว่าการก่อสร้างจะส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม สังคม และวิถีชีวิตชุมชนในพื้นที่
ข้อกังวลของชุมชนและเรียกร้องต่อหน่วยงานรัฐ
ชาวบ้านระบุว่า กระบวนการพิจารณาอนุมัติโครงการอาจอาศัยข้อมูลจากหน่วยงานรัฐฝ่ายเดียว และขาดการตรวจสอบข้อมูลจากผู้ได้รับผลกระทบอย่างครบถ้วน โดยย้ำให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องชี้แจงและเปิดเผยเอกสารการรับฟังความคิดเห็น รวมทั้งรายงานผลการประเมินผลกระทบอย่างโปร่งใส
“ยืนยันคัดค้านโครงการอ่างเก็บน้ำน้ำญวน และไม่ยอมย้ายที่อยู่อาศัยหรือรับชดเชยทุกกรณี”
ในคำเรียกร้องที่ชุมชนยื่นต่อหน่วยงาน เจ้าหน้าที่ได้กำหนดกรอบเวลาให้ตอบรับการร้องเรียนเป็นลายลักษณ์อักษรภายใน 15 วัน เพื่อให้ชุมชนทราบขั้นตอนการพิจารณาและแนวทางแก้ไขปัญหา
ที่มาของมติดำเนินโครงการและระยะเวลาดำเนินการ
การพิจารณาโครงการอ่างเก็บน้ำดังกล่าวถูกหยิบยกขึ้นในการประชุมคณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (กนช.) ครั้งที่ 4/2569 เมื่อวันที่ 22 กันยายน โดยที่ประชุมมีมติให้กรมชลประทานเดินหน้าศึกษาและดำเนินโครงการตามกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้อง พร้อมระบุกรอบระยะเวลาโครงการเป็นระยะ 6 ปี ระหว่างปี พ.ศ. 2571–2576
ข้อเสนอทางเลือกจากชุมชน
ผู้ชุมนุมชี้ว่า ชุมชนมีภูมิปัญญาในการจัดการน้ำโดยระบบเหมืองฝาย ซึ่งใช้ร่วมกันมาเป็นเวลานานและมีความยั่งยืน จึงเสนอให้หน่วยงานรัฐพิจารณาสนับสนุนงบประมาณเพื่อซ่อมแซม ปรับปรุง และพัฒนาฝายเดิมให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น แทนการลงทุนสร้างอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ที่อาจนำมาซึ่งผลกระทบหลายด้าน
- ยืนยันคัดค้านการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ
- ให้ กนช. ทบทวนมติและเปิดเผยกระบวนการรับฟังความคิดเห็น
- ขอให้ยกเลิกโครงการและตอบรับข้อร้องเรียนเป็นลายลักษณ์อักษรภายใน 15 วัน
ปัญหาการมีส่วนร่วมและความโปร่งใส
ชาวบ้านตั้งข้อสังเกตว่าการประชุมหารือบางครั้งเป็นเพียงการพูดคุยเชิงเทคนิค ไม่ใช่การลงมติ และบางกรณีชุมชนไม่ได้รับเอกสารประกอบการประชุมล่วงหน้าอย่างเพียงพอ ทำให้ความเข้าใจในข้อมูลด้านเทคนิคและแนวทางการดำเนินโครงการยังไม่ชัดเจน นอกจากนี้ยังเห็นว่ารายงานหรือเอกสารราชการบางฉบับอาจไม่สะท้อนจุดยืนที่แท้จริงของชุมชน
ผลกระทบเชิงพื้นที่และมิติสิ่งแวดล้อม
แม้รายงานฉบับสมบูรณ์ของกรมชลประทานหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังต้องผ่านการประเมินเพิ่มเติม แต่ชุมชนแสดงความกังวลต่อผลกระทบด้านระบบนิเวศ น้ำใต้ดิน พื้นที่เกษตรกรรม และวิถีชีวิตที่อยู่อาศัยในบริเวณที่จะได้รับผลกระทบ โดยเรียกร้องให้มีการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมอย่างรอบด้าน และเปิดเวทีรับฟังความคิดเห็นที่เข้าถึงได้สำหรับชุมชนท้องถิ่น
บทบาทของหน่วยงานรัฐและหนทางแก้ไข
ในระยะต่อไป หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้ง กนช. และกรมชลประทาน จำเป็นต้องให้ข้อมูลที่ชัดเจนต่อประชาชนทั้งในด้านข้อเท็จจริงและขั้นตอนทางกฎหมาย พร้อมทั้งเปิดช่องทางการมีส่วนร่วมจริงจังและตรวจสอบได้ หากต้องการเดินหน้าโครงการ จะต้องมีการประเมินทางเลือกต่าง ๆ รวมถึงมาตรการเยียวยาและการลดผลกระทบที่ชัดเจน
ชุมชนบ้านน้ำยวนพัฒนายืนยันว่าจะติดตามความคืบหน้าและยังคงยืนหยัดในจุดยืนคัดค้านจนกว่าจะได้รับคำชี้แจงที่โปร่งใสและเป็นลายลักษณ์อักษรจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
| ประเด็น | รายละเอียด |
|---|---|
| งบประมาณ | 2,600 ล้านบาท |
| พื้นที่ | บ้านน้ำยวนพัฒนา หมู่ 19 ต.ร่มเย็น อ.เชียงคำ จ.พะเยา |
| ระยะโครงการ (กรอบ) | พ.ศ. 2571–2576 |
| คำเรียกร้องหลัก | ยกเลิกโครงการ / ทบทวนมติ / ตอบรับข้อร้องเรียนภายใน 15 วัน |
รายงานข่าวนี้สะท้อนการขัดแย้งเชิงนโยบายระหว่างโครงการที่มีเป้าหมายพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำกับความกังวลของชุมชนท้องถิ่น ซึ่งต้องอาศัยการประสานงานและการสื่อสารที่โปร่งใสระหว่างหน่วยงานรัฐและประชาชนเพื่อหาทางออกที่สมดุลต่อไป
