Op akkerland aan de rand van Hallum wapperen deze zomer goudgele pluimen die op afstand doen denken aan een inheemse melde, maar bij nadere inspectie blijken het de zaden van quinoa te zijn. Vader Sjoerd van der Hem (55) en zijn zoon Klaas (25) telen het zaad dit jaar voor het eerst op hun bedrijf, dat zich enkele centimeters onder het Nieuw Amsterdams Peil (NAP) bevindt.
Vernieuwing op Friese klei
Quinoa is van oorsprong een Andesgewas en werd eeuwenlang verbouwd rond het Titicacameer. Toch groeit het inmiddels ook op bodem in Fryslân. De Van der Hems experimenteren al langer: ze verbouwen eerder ook zoete aardappelen en proberen nieuwe producten voor lokale afzet en horecaketens. Volgens hen hoort vernieuwen bij bedrijfsvoering: stilstaan leidt tot achteruitgang, zegt Sjoerd.
„Jo besykje wat”, zegt Sjoerd. „As jo stilstean bliuwe bart der neat. Jo moatte fernije en feroarje en de nije generaasje dy sjocht en hear wolris wat.”
Op de pluimen van de quinoaplant zitten kleine eetbare bolletjes, die bij de Van der Hems zelfs een dag later op het menu kwamen als vervanger van pasta. De familie levert daarnaast aan lokale markten, streekwinkels en restaurants uit de regio.
Quinoa en de Nederlandse markt
Waar quinoa ooit vooral bekend werd als trendproduct vanwege het hoge eiwitgehalte, is de teelt in Nederland de afgelopen jaren voldoende gegroeid om sinds kort Nederlandse quinoa in supermarkten te zien. In Friesland betekent dat dat telers, mits succesvol, een lokaal alternatief kunnen aanbieden voor geïmporteerde zaden.
- Producenten: Sjoerd (55) en Klaas (25) van der Hem, Hallum.
- Nieuwe teelten: quinoa dit jaar voor het eerst; eerder onder meer zoete aardappelen.
- Afzet: lokale markten, restaurants en streekwinkels.
De Van der Hems tonen daarmee een voorbeeld van kleinschalige diversificatie binnen de Friese landbouw. De combinatie van kennis van bodem, waterbeheer en lokale afzet speelt een rol bij het kunnen telen van een gewas dat normaal gesproken op grote hoogte groeit.
Praktische kenmerken en aandachtspunten
Quinoa heeft pluimen en zaden die in uiterlijk overeenkomen met de inheemse melde, een plant die akkerbouwers vaak als onkruid zien. Voor consumenten en koks is het verschil groot: quinoazaad is eetbaar en wordt gebruikt als graanvervanger, terwijl melde als onkruid niet als voedingsmiddel wordt benut.
| Kenmerk | Quinoa | Melde |
|---|---|---|
| Oorsprong | Andes (Peru/Bolivia) | Inheems/Europa |
| Gebruik | Eetbaar zaad, voedingsmiddel | Meestal onkruid |
| Teelt in Fryslân | Experimenteel, neemt toe | Algemeen voorkomend |
Voor boeren die willen experimenteren gelden praktische vragen: welke rassen en zaaipatronen werken op natte, zoute of kleiige gronden; welke mechanisatie is geschikt voor oogst en reiniging; en hoe betrouwbaar is de afzet? De Van der Hems beperken zich voorlopig niet tot quinoa en houden ook andere afzetmogelijkheden open.
Regionale betekenis
Het verhaal van de Van der Hems past in een bredere trend van kleinschalige vernieuwing in het Noorden: akkerbouwers zoeken naar nieuwe gewassen die passen bij regionale markten en de groeiende vraag naar lokale producten. Door rechtstreeks te leveren aan restaurants en streekwinkels kunnen telers meer marge behouden en klanten korte ketens bieden.
Op het land in Hallum spreken de planten voor zich: goudgele pluimen die de aandacht trekken van voorbijgangers en koks. Zoals Sjoerd het droog opmerkt over moderne gewassen en traditie:
„Ierappels, fleis en griente meie wy ek noch wol graach.”
De proef op de som zal de komende jaren moeten uitwijzen of quinoa op langere termijn een vaste plek krijgt in het Friese teeltpalet of dat het blijft bij af en toe experimenteren. Voor nu levert het in Hallum in elk geval extra variatie op het veld en op het menu in de buurt.
