In het zuidelijke deel van het veenweideproject Aldeboarn De Deelen is een belangrijke stap gezet: de Europese Commissie heeft een compensatieregeling goedgekeurd waardoor boeren ondersteuning kunnen krijgen terwijl de waterpeilen worden verhoogd. Het betreft een gebied waar zowel natuur behoud als landbouwperspectief centraal staan.
"Vinden jullie het een urgent probleem om zelf mee aan de slag te gaan of niet?"
Die vraag stelde Piet Dijkstra (78) uit Akkrum in 2017 aan lokale boeren. Het antwoord was unaniem: de daling van de veenbodem gaat te snel en het veen moet natter worden om oxidatie en daarmee CO2-uitstoot te verminderen. Het initiatief leidde tot de oprichting van een gebiedscommissie voor het circa 4.300 hectare grote gebied, waarin momenteel naar schatting 55 melkveebedrijven actief zijn.
Aanpak en scope van de maatregel
Het zuidelijke deel van het project, met een omvang van ongeveer 2.200 hectare en zo'n 23 boeren, is aangewezen als pilotareaal waar de waterpeilen verhoogd worden. Landbouwgrond die traditioneel met relatief lage waterstanden beheerd werd, krijgt in dit ontwikkelgebied hogere peilen om verdere bodemdaling te remmen.
Concreet betekent dit dat de gemiddelde waterstand in het gebied verandert van circa 65 centimeter onder het maaiveld naar een gemiddelde van 40 centimeter onder het maaiveld. In de lager gelegen percelen nabij natuurgebied De Deelen zal de peilverhoging waarschijnlijk uitkomen op ongeveer 20 centimeter.
Wat betekent dit voor boeren?
Boeren in het gebied hebben uiteenlopende bedrijfsmodellen en ambities. Een voorbeeld uit de praktijk zijn Bauke (55) en Martsje (50) Dijkstra uit Aldeboarn. Zij hebben een biologisch, binnenkort biologisch-dynamisch bedrijf met 65 koeien op 55 hectare. Op hun bedrijf vallen ook relatief veel ‘Belgen’ te zien: de robuuste Belgische blauwen, die bij veel collega’s vooral als vleeskalven vertrekken, blijken bij hen tot melkkoe uit te groeien.
De goedgekeurde compensatieregeling is bedoeld om boeren die te maken krijgen met hogere waterstanden tegemoet te komen. De regeling werd recent groen licht gegeven door de EU, waardoor financiële en mogelijke organisatorische ondersteuning nu een concrete optie is voor betrokken ondernemers.
- Doel: vertragen van bodemdaling en vermindering van CO2-uitstoot door het vernatten van veen.
- Omvang pilot zuid: 2.200 ha, ± 23 boeren.
- Verandering waterpeil: van gemiddeld 65 cm onder maaiveld naar 40 cm (met lokaal mogelijk 20 cm).
Lokale en regionale impact
Het project raakt meerdere aspecten: natuurherstel, klimaatbijdrage en de continuïteit van landbouwbedrijven. Voor de provincie en waterschap is het een kans om het unieke veenweidegebied te behouden en tegelijkertijd een bijdrage te leveren aan nationale en internationale klimaatdoelen. Voor boeren betekent het ingrijpende keuzes rond bedrijfsvoering, perceelsinrichting en mogelijk omschakeling naar andere productiewijzen.
De gebiedscommissie, waarin lokale ondernemers en overheden samenwerken, speelt een centrale rol in het uitwerken van uitvoeringsplannen en het verdelen van compensatie. Vanuit de commissie is aandacht voor zowel ecologische waarden als het belang van agrarische bedrijvigheid op termijn.
| Kenmerk | Waarde |
|---|---|
| Totale projectgrond | 4.300 hectare |
| Melkveebedrijven in gebied | 55 |
| Zuiderdeel (pilot) | 2.200 ha, ± 23 boeren |
| Huidig peil | 65 cm onder maaiveld (gem.) |
| Doelpeil | 40 cm onder maaiveld (gem.), lokaal ~20 cm |
Vervolgstappen en praktische informatie
Met de EU-goedkeuring is de weg vrij voor uitwerking van de compensatie en voor technische maatregelen om peilen aan te passen. Boeren die direct getroffen worden door de peilverhoging kunnen zich richten tot de gebiedscommissie en de betrokken overheidsorganisaties voor informatie over de regeling en de uitvoering. Het is aan provinciale en waterschapsorganisaties om de uitvoering op detailniveau te regelen en boeren te begeleiden bij veranderingen in perceelsbeheer of bedrijfsvoering.
Voor Friesland is het project exemplarisch voor de uitdaging om landbouw en natuur te verbinden in veenkoloniale gebieden: het vergt overleg, maatwerk en, nu de Europese financiering is bevestigd, concrete steun om zowel landschap als verdienvermogen van boeren te behouden.
