การคัดเลือกสมาชิกวุฒิสภา (ส.ว.) ในปี พ.ศ.2567 ที่ใช้ระบบ “แบ่งกลุ่ม-เลือกกันเอง” สะท้อนความได้เปรียบของจังหวัดขนาดเล็กที่มีจำนวนอำเภอน้อย เช่น จังหวัดอ่างทอง ซึ่งมีเพียง 7 อำเภอ ทำให้การแข่งขันภายในพื้นที่เข้มข้นน้อยกว่าจังหวัดที่มีพื้นที่และจำนวนอำเภอมากกว่า ผลคือจังหวัดนี้สามารถส่งตัวแทนเข้าสู่ระดับประเทศได้จำนวนมากและได้ที่นั่งส.ว.ถึง 6 คน (หนึ่งในนั้นถูกเพิกถอนสิทธิ์) ซึ่งกลายเป็นประเด็นสำคัญทางการเมืองและกฎหมาย
ระบบคัดเลือกแบบแบ่งกลุ่มและผลสะเทือนในระดับจังหวัด
รูปแบบการเลือกส.ว.ดังกล่าว แบ่งผู้สมัครออกเป็น 20 กลุ่ม และมีการคัดเลือกใน 3 ระดับ คือ ระดับอำเภอ ระดับจังหวัด และระดับประเทศ โดยแต่ละระดับมีการเลือกเป็นรอบภายในกลุ่มและรอบไขว้ข้ามกลุ่ม ซึ่งระบบนี้ให้สิทธิลงคะแนนเฉพาะผู้สมัครส.ว.ด้วยกันเอง ไม่ใช่ประชาชนทั่วไป
สำหรับจังหวัดอ่างทอง มีผู้สมัครส.ว.ทั้งสิ้น 661 คน หลังการคัดเลือกระดับอำเภอและจังหวัด มีผู้สมัครจากอ่างทองที่ผ่านเข้ารอบเพื่อส่งไประดับประเทศจำนวน 40 คน และเมื่อนับผลการเลือกไขว้ข้ามกลุ่มแล้ว จังหวัดอ่างทองมีผู้ผ่านเข้ารอบระดับประเทศได้ถึง 37 คน ซึ่งเป็นตัวเลขที่โดดเด่นเมื่อเทียบกับจังหวัดอื่น ๆ ที่สูงสุดในระดับนั้นมักจะไม่เกิน 19 คน
อำนาจของเครือข่ายท้องถิ่น
ปัจจัยที่ทำให้อ่างทองเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ในการส่งผู้สมัครส.ว.คือเครือข่ายผู้มีอิทธิพลในพื้นที่ โดยเฉพาะฐานเสียงของครอบครัวปริศนานันทกุล ซึ่งมีสองพี่น้องคือ ภราดร และ กรวีร์ ปริศนานันทกุล จากพรรคภูมิใจไทย ที่ชนะเลือกตั้งส.ส.ทุกครั้งที่ลงสมัคร และเป็นบุคคลที่มีเครือข่ายเข้มแข็งในพื้นที่ รายงานยังระบุว่าทั้งสองตกเป็นผู้ต้องหาในคดีที่เกี่ยวข้องกับการเลือกส.ว. ซึ่งเพิ่มมิติด้านกฎหมายให้กับประเด็นนี้
ผลลัพธ์ระดับชาติและรายชื่อเบื้องต้น
ผลสุดท้ายจากจังหวัดอ่างทองทำให้มีผู้ได้รับเลือกเป็นส.ว.รวมถึง 6 คน ก่อนที่จะมีการเพิกถอนสิทธิ์ของหนึ่งคน หนึ่งในผู้ที่ได้รับเลือกและมีประวัติราชการยาวนานคือ วีระศักดิ์ วิจิตร์แสงศรี (กลุ่ม 1 การบริหารราชการแผ่นดินและความมั่นคง) ซึ่งเป็นบุคคลจากอ่างทอง เกิดเมื่อวันที่ 25 ธันวาคม 2504 ที่ตลาดศาลเจ้าโรงทอง ตำบลห้วยคันแหลน อำเภอวิเศษชัยชาญ ครอบครัวมีร้านถ่ายรูปกลางตลาด และมีประวัติการรับราชการตั้งแต่ปี 2526 ในตำแหน่งนักพัฒนาชุมชน ก่อนจะดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดหลายแห่งและมีบทบาทโดดเด่นในช่วงการระบาดของโควิด-19
| ข้อมูล | จำนวน |
|---|---|
| ผู้สมัครส.ว.จากอ่างทองทั้งหมด | 661 |
| ผู้ผ่านเข้าสู่ระดับประเทศ (ส่งตัวแทน) | 40 |
| ผู้ผ่านเข้ารอบไขว้ข้ามกลุ่ม | 37 |
| ผู้ได้รับเลือกเป็นส.ว. | 6 (1 เพิกถอนสิทธิ์) |
ผลกระทบต่อการเมืองท้องถิ่นและการตรวจสอบ
กรณีดังกล่าวสะท้อนช่องว่างในการออกแบบระบบคัดเลือกบุคคลเพื่อไปสู่สภาบน และแสดงให้เห็นถึงความได้เปรียบของพื้นที่เล็กที่มีเครือข่ายเข้มแข็ง เหตุการณ์นี้ยังนำไปสู่คำถามเรื่องความชอบธรรมของกระบวนการคัดเลือกและความจำเป็นในการตรวจสอบข้อกฎหมาย เพราะมีรายงานการดำเนินคดีต่อผู้เกี่ยวข้องซึ่งจะต้องติดตามผลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่อไป
- ระบบการคัดเลือกแบบจำกัดสิทธิ์ผู้ลงสมัครส่งผลต่อความเป็นตัวแทนและความชอบธรรม
- จังหวัดขนาดเล็กอาจกลายเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ของเครือข่ายท้องถิ่น
- การเพิกถอนสิทธิ์ผู้ที่ได้รับเลือกสะท้อนการบังคับใช้กฎหมายที่ตามมา
สำหรับการติดตามต่อไป ประชาชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรจับตาการตรวจสอบทางกฎหมายต่อผู้ที่ตกเป็นผู้ต้องหา และการประเมินระบบให้สอดคล้องกับหลักประชาธิปไตย เพื่อให้การสรรหาตำแหน่งที่มีอำนาจมีความโปร่งใสและเป็นธรรมยิ่งขึ้น
