ศูนย์เมล็ดพันธุ์เชียงใหม่ถ่ายทอด "4 ป." ข้าวคาร์บอนต่ำ ให้เกษตรกรลำพูน ลดต้นทุน-แก้หมอกควัน

ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวจังหวัดเชียงใหม่เริ่มถ่ายทอดองค์ความรู้เกี่ยวกับการผลิต ข้าวคาร์บอนต่ำ ให้กับกลุ่มเกษตรกรต้นแบบในจังหวัดลำพูน ภายใต้แนวทางที่เรียกกันว่า "4 ป." เพื่อยกระดับคุณภาพเมล็ดและการจัดการนาข้าว ลดต้นทุนการผลิต และช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากภาคการเกษตร

แนวทางปฏิบัติ 4 ป. ที่นำไปใช้ในพื้นที่

ผู้อำนวยการศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวเชียงใหม่ ระบุว่า การลดคาร์บอนในภาคการผลิตข้าวเริ่มจากการจัดการตั้งแต่ต้นทางของเมล็ดพันธุ์ โดยศูนย์เลือกจังหวัดลำพูนเป็นพื้นที่นำร่องและใช้ศูนย์ข้าวชุมชนกลุ่มสามัคคีและศูนย์ข้าวชุมชนตำบลป่าสักเป็นแปลงตัวอย่าง

• ปรับพื้นที่ ให้เรียบสม่ำเสมอ เพื่อลดการอมน้ำและควบคุมวัชพืชอย่างมีประสิทธิภาพ
• ปุ๋ย ใช้ตามผลการวิเคราะห์ดิน เพื่อลดการใส่ปุ๋ยเกินความจำเป็นและลดต้นทุน
• เปียกสลับแห้ง จัดการน้ำไม่ให้มีน้ำขังตลอดการเจริญเติบโต เพื่อลดการปล่อยก๊าซมีเทน
• ปลอดการเผา งดเผาตอซัง ใช้วิธีไถกลบหรือจุลินทรีย์ย่อยสลายแทน เพื่อลดมลพิษทางอากาศและฝุ่นละออง

"หัวใจของข้าวคาร์บอนต่ำคือหลัก 4 ป. ที่ช่วยทั้งลดต้นทุนและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม"

เป้าหมายเชิงสิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจ

การนำแนวทางดังกล่าวมาใช้มีเป้าประสงค์หลายด้าน ทั้งการลดปริมาณการใช้น้ำ ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และลดความเสี่ยงด้านสุขภาพจากหมอกควันซึ่งเป็นปัญหาเรื้อรังของพื้นที่ภาคเหนือ การบริหารจัดการเมล็ดพันธุ์ที่มีคุณภาพยังช่วยให้ผลผลิตต่อไร่เพิ่มขึ้นทำให้เกษตรกรสามารถลดต้นทุนต่อหน่วยผลผลิต

เสียงจากเกษตรกรต้นแบบ

นายวิสูตร ดาเปา เกษตรกรผู้เข้าร่วมโครงการจากศูนย์ข้าวชุมชนกลุ่มสามัคคี ระบุว่าการปรับวิธีการปลูกเป็นสิ่งจำเป็นในยุคที่สภาพแวดล้อมเปลี่ยนแปลงและต้นทุนเพิ่มขึ้น เขาเห็นความสำคัญของการรับเทคโนโลยีและความรู้ใหม่ไปปรับใช้ในแปลงของตนเพื่อให้ได้ผลผลิตที่ดีกว่าและใช้ต้นทุนน้อยลง

ขณะที่นายวรวัฒน์ พิงคะสัน เกษตรกรจากศูนย์ข้าวชุมชนตำบลป่าสัก กล่าวถึงความหมายของข้าวคาร์บอนต่ำว่าเป็นการลดการปล่อยคาร์บอนสู่บรรยากาศ โดยเริ่มจากการดูแลดิน การใช้ปุ๋ยอย่างเหมาะสม และการงดเผาฟางอย่างต่อเนื่อง

มาตรฐานการผลิตและช่องทางการตลาด

นอกจากการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมแล้ว เกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการยังยกระดับมาตรฐานการผลิตสู่การรับรองตามหลัก GAP Seed และบางกลุ่มเริ่มผลิตตามหลัก เกษตรอินทรีย์ เพื่อรองรับความต้องการของตลาดที่ใส่ใจคุณภาพและสิ่งแวดล้อมมากขึ้น ซึ่งการมีตรารับรองจะช่วยเปิดช่องทางการตลาดใหม่และเพิ่มมูลค่าข้าวของจังหวัดลำพูน

ความสำคัญต่อปัญหาหมอกควันและ PM2.5

การงดเผาและเปลี่ยนวิธีจัดการตอซังเป็นหนึ่งในมาตรการเชิงปฏิบัติที่ช่วยลดปริมาณฝุ่นละอองที่เป็นสาเหตุของปัญหา PM2.5 ในพื้นที่ภาคเหนือ โดยการนำจุลินทรีย์มาใช้ย่อยสลายหรือไถกลบช่วยทำให้ปัญหามลพิษทางอากาศจากการเผาพืชซากลดลง ซึ่งมีผลเชื่อมโยงกับคุณภาพชีวิตและสุขภาพของประชาชนในชุมชน

แนวทางปฏิบัติสำหรับเกษตรกรที่สนใจ

สำหรับเกษตรกรรายอื่นที่ต้องการนำหลักการเหล่านี้ไปทดลองใช้ ควรเริ่มจากการประเมินสภาพดินและเลือกใช้เมล็ดพันธุ์ที่ผ่านการคัดเลือก เพื่อให้ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพ จากนั้นค่อยปรับระบบการให้น้ำและจัดการฟางตามลำดับ เพื่อลดความเสี่ยงและต้นทุนในการเปลี่ยนแปลงกระบวนการผลิต

การขยายผลแนวทาง "ข้าวคาร์บอนต่ำ 4 ป." ในจังหวัดลำพูนจึงมีทั้งมิติด้านสิ่งแวดล้อม สุขภาพสาธารณะ และความยั่งยืนทางเศรษฐกิจของเกษตรกร หากสามารถขยายผลไปยังพื้นที่อื่น ๆ ได้จะเป็นส่วนหนึ่งในการลดภาระมลพิษและยกระดับความสามารถในการแข่งขันของข้าวไทยบนเวทีตลาดทั้งในประเทศและต่างประเทศ