โรงเรียนอาสาศาสตร์วิทยา อำเภอยะหา จังหวัดยะลา ได้นำโมเดลการดูแลสุขภาพจิตในสถานศึกษา หรือที่เรียกกันว่าโครงการ “ครูนางฟ้า” มาปรับใช้เป็นระบบภายในโรงเรียน เพื่อให้ครูประจำชั้นสามารถรับฟัง ป้อนข้อมูล คัดกรองสถานะสุขภาพจิต และช่วยเหลือนักเรียนตามระดับความเสี่ยง ก่อนจะส่งต่อหน่วยบริการทางการแพทย์หากสถานการณ์ซับซ้อนเกินกว่าที่ครูจะดูแลได้
เหตุผลและบริบทในพื้นที่
โรงเรียนอาสาศาสตร์วิทยาเป็นโรงเรียนเอกชนที่รับนักเรียนจำนวนทั้งสิ้น 451 คน เปิดโอกาสให้เด็กยากจนและเด็กกำพร้าเข้าศึกษาโดยไม่มีค่าใช้จ่ายรองรับโดยโครงการเรียนฟรี 15 ปี และมีหอพักสำหรับนักเรียนที่ต้องอาศัยพักในโรงเรียน บางคนไม่ได้อยู่กับบิดามารดา บางคนมีภาระต้องช่วยครอบครัวหารายได้ ส่งผลให้สถานะความเป็นอยู่และสภาพจิตใจมีความหลากหลายและเปราะบาง
การพัฒนากำลังคนและขั้นตอนปฏิบัติ
ในปี พ.ศ. 2567 โรงเรียนได้คัดครูแกนนำจำนวน 4 คน เข้ารับการอบรมตามโครงการครูนางฟ้า ก่อนจะให้ครูกลุ่มนี้ถ่ายทอดความรู้และวิธีการให้ครูทั้งโรงเรียน โดยปัจจุบันมีครูทั้งสิ้น 32 คน ได้รับการพัฒนา และมีครูประจำชั้น 15 คน จากทั้งหมด 15 ห้องเรียน ร่วมเป็นกลไกหลักในการติดตามดูแลนักเรียนอย่างใกล้ชิด
| รายการ | จำนวน/รายละเอียด |
|---|---|
| นักเรียนทั้งหมด | 451 คน |
| นักเรียนที่ได้รับการดูแลอย่างเป็นระบบ | 177 คน |
| ครูแกนนำที่อบรม | 4 คน |
| ครูได้รับการถ่ายทอดความรู้ | 32 คน |
| ครูประจำชั้นที่ร่วมกระบวนการ | 15 คน |
ผลลัพธ์และการขยายผล
จากการนำระบบนี้ไปใช้ โรงเรียนรายงานว่ามีนักเรียนจำนวน 177 คน อยู่ในระบบการดูแล และพบแนวโน้มว่าสภาพจิตใจของนักเรียนกลุ่มดังกล่าวดีขึ้น โรงเรียนจึงมีแผนขยายการดำเนินงานไปยังโรงเรียนใกล้เคียงอีก 5 แห่ง เพื่อให้เด็กกลุ่มเปราะบางในพื้นที่ได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ โรงเรียนยังใช้กลไกการสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอก เช่น สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ในการเสริมทักษะและแหล่งทุนเพื่อการดำเนินงาน
แนวทางการทำงานที่เน้นการฟังและสื่อสารเชิงบวก
หนึ่งในหลักปฏิบัติที่เน้นเป็นพิเศษคือการให้ครูฝึกทักษะการฟังโดยไม่ตัดสิน พร้อมคำพูดและการสื่อสารเชิงบวก เพื่อให้เด็กไว้วางใจและกล้าที่จะเล่าปัญหา โดยนำแนวทาง LI-CBT (Low-Intensity Cognitive Behavioral) มาประยุกต์ใช้ในการสนับสนุนเบื้องต้น ก่อนจะเชื่อมต่อกับผู้เชี่ยวชาญหากจำเป็น
“พอเรารับเด็กกลุ่มเปราะบางเหล่านี้มาที่โรงเรียน เราจึงมองว่า ในเรื่องการพัฒนาทักษะการเรียนรู้ มันอาจจะเป็นขั้นที่ 2 เริ่มแรกเราอาจจะต้องมาใส่ใจเรื่องความเป็นอยู่ก่อน”
ประโยชน์ต่อการศึกษาและชุมชน
ระบบดูแลสุขภาพใจในโรงเรียนไม่ได้ช่วยเพียงการบำบัดหรือให้คำปรึกษาเท่านั้น แต่ยังเป็นกลไกเชื่อมต่อให้เด็กได้อยู่ต่อในระบบการศึกษา เพิ่มโอกาสในการเรียนรู้ และลดความเสี่ยงในการหลุดออกนอกระบบ ทั้งยังช่วยบรรเทาภาระของครอบครัวและชุมชนเมื่อลูกหลานได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม
ประเด็นที่ควรติดตาม
- การประเมินเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณของผลระยะยาวหลังการขยายผลไปยังโรงเรียนอื่น
- ความยั่งยืนด้านงบประมาณและการพัฒนาศักยภาพครูอย่างต่อเนื่อง
- การบูรณาการกับบริการสุขภาพจิตระดับท้องถิ่นและเครือข่ายชุมชน
ในบริบทของพื้นที่ชายแดนภาคใต้ที่มีความซับซ้อนทางสังคมและเศรษฐกิจ การมีระบบภายในโรงเรียนที่สามารถสอดส่อง ป้องกัน และเชื่อมต่อบริการสุขภาพจิตอย่างเป็นระบบถือเป็นก้าวสำคัญ ทั้งนี้ การติดตามผลและการขยายผลไปสู่โรงเรียนอื่นจะเป็นตัวชี้วัดความสำเร็จว่าจะสามารถยกระดับคุณภาพชีวิตและการศึกษาของเด็กในพื้นที่ได้อย่างแท้จริง
