วันที่ 14 สิงหาคม พ.ศ. 2569 กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม ประกาศผลโครงการ "1 จังหวัด 1 เมนู" ในโครงการยกระดับอาหารถิ่นภายใต้แนวคิด "รสชาติ...ที่หายไป The Lost Taste" โดยมีวัตถุประสงค์รวบรวมเมนูอาหารถิ่นที่กำลังจะเลือนหาย เพื่อพัฒนาให้เป็นเอกลักษณ์ประจำจังหวัดและอนุรักษ์ภูมิปัญญาทางอาหารของชาติ
ขนมภูเก็ตคว้าชัยระดับประเทศ
ผลโหวตจากประชาชนทั่วประเทศเผยให้เห็นว่าเมนูของจังหวัดภูเก็ต อย่าง "บี้ถ่ายบั๊ก" หรือที่รู้จักในชื่อพื้นบ้านว่า "ผีตายหวาก" ซึ่งเป็นขนมคล้ายลอดช่อง สามารถคว้ารางวัลเมนูผลโหวตสูงสุดระดับประเทศไปครอง โดยรายละเอียดของขนมระบุว่าใช้แป้งข้าวเจ้านวดกับน้ำอุ่น แบ่งย้อมเป็นสีขาวและสีแดง กดผ่านพิมพ์ลงในหม้อน้ำเดือดจนสุกลอย ก่อนตักแช่น้ำเย็นให้เส้นเหนียวนุ่ม แล้วเสิร์ฟคู่กับน้ำเชื่อมใบเตยและน้ำแข็ง ทำให้ได้รสหวานเย็นสดชื่น
“โครงการนี้มีเป้าหมายเพื่อรวบรวมเมนูอาหารถิ่นที่กำลังจะเลือนหาย ยกระดับพัฒนา รวมถึงการสร้างสรรค์ให้เป็นเมนูอาหารถิ่นที่มีชื่อเสียงในระดับจังหวัด และเพื่อเป็นการอนุรักษ์ เผยแพร่องค์ความรู้และภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมอาหารของประเทศ” — นางสาวซาบีดา ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม
กระบวนการคัดเลือกและการมีส่วนร่วม
การคัดเลือกเมนูอาหารถิ่นในโครงการนี้ดำเนินการร่วมกับสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดทุกแห่งทั่วประเทศ โดยมีขั้นตอนสำคัญดังนี้
- เปิดรับสมัครเมนูอาหารถิ่นระดับจังหวัด เพื่อคัดเลือกให้เหลือจังหวัดละ 5 เมนู
- ผู้ทรงคุณวุฒิและคณะกรรมการจากส่วนกลางพิจารณากลั่นกรองจนเหลือจังหวัดละ 3 เมนู
- เปิดให้ประชาชนทั่วประเทศโหวตเลือกจนเหลือจังหวัดละ 1 เมนู เพื่อมอบตำแหน่ง "1 จังหวัด 1 เมนู"
สำหรับผลการคัดเลือกมีการมอบรางวัลใน 2 ประเภทหลัก โดยผลงานที่ได้รับผลโหวตสูงสุดระดับประเทศจะได้รับโล่รางวัล ส่วนเมนูที่ได้รับผลโหวตสูงสุดในแต่ละจังหวัดจะได้รับโล่พร้อมเกียรติบัตร
| ประเภท | จำนวนรางวัล | รายละเอียด |
|---|---|---|
| โล่รางวัล (ระดับประเทศ) | 1 | เมนูที่ได้รับผลโหวตสูงสุดจากประชาชนทั่วประเทศ — บี้ถ่ายบั๊ก (ภูเก็ต) |
| โล่รางวัล พร้อมเกียรติบัตร (ระดับจังหวัด) | 77 | เมนูอาหารถิ่นที่ได้รับผลโหวตสูงสุดของแต่ละจังหวัด |
ความหมายเชิงเศรษฐกิจและการท่องเที่ยว
การยกย่องเมนูท้องถิ่นเช่นนี้มีความหมายทั้งด้านการอนุรักษ์และโอกาสทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะสำหรับจังหวัดท่องเที่ยวอย่างภูเก็ต เมนูดั้งเดิมที่ได้รับการยอมรับในระดับชาติสามารถเป็นเครื่องมือส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ดึงดูดนักท่องเที่ยวที่ต้องการลิ้มลองรสแท้และเรียนรู้เบื้องหลังของอาหาร อีกทั้งยังเป็นโอกาสในการสร้างรายได้ให้กับผู้ผลิตในท้องถิ่นและผู้ประกอบการรายย่อย
การอนุรักษ์ภูมิปัญญาอาหาร
นอกจากมิติด้านการตลาดแล้ว การบันทึกสูตร ขั้นตอนการทำ และเรื่องราวที่มาของเมนูมีความสำคัญต่อการสืบทอดภูมิปัญญา บทบาทของหน่วยงานภาครัฐ เช่น กรมส่งเสริมวัฒนธรรม และสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัด จึงเป็นกลไกสำคัญในการเก็บรวบรวมองค์ความรู้ ตลอดจนส่งเสริมการถ่ายทอดให้กับคนรุ่นหลัง
ความท้าทายและการต่อยอด
การนำเมนูดั้งเดิมสู่การเป็นผลิตภัณฑ์ที่ยั่งยืนต้องเผชิญความท้าทายหลายด้าน ทั้งการรักษาความดั้งเดิมของรสชาติ การควบคุมคุณภาพเมื่อขยายการผลิต และการสื่อสารเชิงการตลาดอย่างมีเอกลักษณ์ โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรประสานกับภาคธุรกิจท้องถิ่น ร้านอาหาร และชุมชน เพื่อออกแบบมาตรการรองรับการเติบโตอย่างยั่งยืน
สำหรับประชาชนและผู้ประกอบการในภูเก็ต การได้รับการยอมรับของ บี้ถ่ายบั๊ก เป็นโอกาสในการส่งเสริมอัตลักษณ์ท้องถิ่นควบคู่ไปกับการรักษาสิ่งแวดล้อมทางวัฒนธรรมและทรัพยากรท้องถิ่น ซึ่งหากบริหารจัดการอย่างเหมาะสมจะช่วยกระจายรายได้กลับสู่ชุมชนและรักษารสชาติท้องถิ่นไว้ให้คนรุ่นต่อไปได้ลิ้มลอง
