จังหวัดตากเกิดข้อพิพาทด้านสิทธิการศึกษาเมื่อ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาตาก เขต 2 (สพป. ตาก เขต 2) ออกหนังสือสั่งการถึงผู้อำนวยการโรงเรียนในพื้นที่ ทำให้มีการกดดันให้เรียกคืนเงินอุดหนุนรายหัวและตรวจสอบสถานะนักเรียนที่เกิดในศูนย์พักพิงผู้หนีภัยการสู้รบ ส่งผลให้ขณะนี้มีเด็กอย่างน้อย 13 คนถูกพักการเรียนชั่วคราวและมีนักเรียนกว่า 40 คนอยู่ระหว่างการตรวจสอบซึ่งอาจถูกสั่งพักการเรียนตามมา
คำสั่งของเขตพื้นที่และผลกระทบต่อเด็ก
แหล่งข่าวจากเครือข่ายผู้ทำงานด้านสิทธิผู้ลี้ภัยระบุว่า เมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2569 สพป. ตาก เขต 2 ได้ออกประกาศและหนังสือสั่งการในหัวข้อเกี่ยวกับการรับนักเรียนที่มีสถานะบุคคลไม่เป็นไปตามกฎหมาย โดยแนบรายชื่อนักเรียนจำนวน 46 คน พร้อมเลขประจำตัว 13 หลัก และส่งต่อไปยังโรงเรียนในพื้นที่หลายอำเภอ ได้แก่ แม่ระมาด ท่าสองยาง แม่สอด พบพระ และอุ้มผาง
ผลจากหนังสือดังกล่าว โรงเรียนกว่า 19 แห่งได้รับการแจ้งเตือนเรื่องการรับนักเรียนกลุ่มนี้ หากยังคงรับไว้จะมีการดำเนินการเรียกคืนเงินอุดหนุนรายหัว ทำให้ผู้บริหารโรงเรียนจำนวนหนึ่งเลือกที่จะพักการเรียนเด็กที่ถูกระบุไว้ เพื่อลดความเสี่ยงด้านวินัยและการเงินของโรงเรียน
นักวิชาการด้านกฎหมายเรียกร้องการคุ้มครองสิทธิ
ดร.บงกช นภาอัมพร นักวิชาการด้านกฎหมายสิทธิมนุษยชน และภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง ได้ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงผู้มีอำนาจหลายฝ่าย ได้แก่ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ รัฐมนตรีช่วยว่าการ ประธานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ ปลัดกระทรวงมหาดไทย อธิบดีกรมการปกครอง ผู้ว่าราชการจังหวัดตาก และผู้อำนวยการสำนักบริหารเหล่ากาชาด เพื่อขอให้เร่งคุ้มครองสิทธิทางการศึกษาของเด็กกลุ่มนี้
"การแก้ปัญหาเกี่ยวกับการรับนักเรียนกรณีสถานะบุคคลที่ไม่เป็นไปตามที่กฎหมายกำหนด"
ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่ามาตรการของเขตพื้นที่ขัดแย้งกับหลักการพื้นฐานของระบบการศึกษาและสิทธิมนุษยชน โดยเฉพาะแนวนโยบาย "Education for All" ซึ่งมุ่งให้การศึกษาแก่เด็กทุกคนโดยไม่คำนึงถึงสถานะบุคคลตามกฎหมาย ทั้งยังขัดกับรัฐธรรมนูญและพระราชบัญญัติการศึกษาที่กำหนดภาระหน้าที่ของรัฐในการจัดการศึกษาให้แก่เด็ก
เสียงจากชุมชนและผลกระทบต่อเด็ก
เจ้าหน้าที่กลุ่มทำงานด้านผู้หนีภัยระบุว่า ผลกระทบที่เกิดขึ้นไม่เพียงแต่ทำให้เด็กต้องหลุดจากระบบการศึกษาแบบกะทันหัน แต่ยังสร้างความเครียดและความไม่แน่นอนให้กับครอบครัวที่พึ่งพาการศึกษาเป็นช่องทางหนึ่งในการพัฒนาชีวิต เด็กจำนวนหนึ่งต้องเผชิญกับการเรียนที่สะดุด ทั้งในเชิงการเรียนรู้และการเข้าสังคมภายในโรงเรียน
- โรงเรียนที่ได้รับหนังสือ: 19 แห่ง
- รายชื่อนักเรียนที่แนบ: 46 คน
- เด็กถูกพักการเรียนแล้ว: 13 คน
- เด็กที่อยู่ระหว่างตรวจสอบ: มากกว่า 40 คน
กรอบกฎหมายและข้อเสนอแนะ
ผู้เชี่ยวชาญด้านสิทธิมนุษยชนเตือนว่าการใช้เงื่อนไขด้านการเงินเป็นเครื่องกดดันสถานศึกษาจะขัดกับหลักการผลประโยชน์สูงสุดของเด็ก (Best Interest of the Child) และอาจละเมิดภาระหน้าที่ของรัฐตามกฎหมายระหว่างประเทศที่ไทยเป็นภาคี ข้อเรียกร้องระบุให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทบทวนคำสั่งของเขตพื้นที่และหาทางอำนวยความสะดวกให้เด็กเข้าเรียนต่อได้โดยไม่ถูกเลือกปฏิบัติ
สิ่งที่ควรติดตาม
สถานการณ์กำลังรอคำตอบจากหน่วยงานระดับกระทรวงและจังหวัดว่าจะแก้ไขอย่างไรเพื่อให้การศึกษาเป็นสิทธิที่เข้าถึงได้โดยเท่าเทียม ทั้งนี้ เรื่องดังกล่าวยังเป็นตัวชี้วัดความสามารถของระบบการศึกษาท้องถิ่นในการจัดการกับความหลากหลายของสถานะพลเมืองและการประกันสิทธิขั้นพื้นฐานของเด็กในยามวิกฤต
| ประเด็น | จำนวน/สถานะ |
|---|---|
| โรงเรียนได้รับหนังสือ | 19 แห่ง |
| รายชื่อนักเรียนที่แนบ | 46 คน |
| เด็กถูกพักการเรียน | 13 คน |
| เด็กระหว่างตรวจสอบ | กว่า 40 คน |
ผู้สื่อข่าวจะติดตามความคืบหน้าและข้อชี้แจงจาก สพป. ตาก เขต 2 รวมทั้งการตอบรับจากกระทรวงศึกษาธิการและหน่วยงานที่ถูกเรียกร้องโดยเครือข่ายสิทธิมนุษยชน เพื่อรายงานให้ประชาชนทราบต่อไป
