MUSEUM NIENOORD heeft deze week zeven zeventiende-eeuwse portretten in ontvangst genomen. De werken, die volgens onderzoek grotendeels zijn gemaakt door Wybrand de Geest of zijn leerlingen rond 1640, maken de historische verzameling bijna volledig: oorspronkelijk waren er negentien schilderijen.
Donor kiest voor anonimiteit
De schenker wenst onbekend te blijven, aldus directeur Geert Pruiksma van Museum Nienoord. Het museum reageert opgelucht en enthousiast over de aanvulling op de collectie; deskundigen noemen een dergelijke serie portretten uit de zeventiende eeuw zeldzaam.
„Hij kiest ervoor om anoniem te blijven”.
Herkomst en samenstelling van de collectie
De serie portretten toont hoge officieren van het Friese Staatse leger en enkele stadhouders. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog bestond er nog geen nationale krijgsmacht; de noordelijke troepen stonden onder leiding van Friese Nassau-stadhouders. Een van de bekendste was Willem Lodewijk, die onder meer Groningen en Drenthe bevrijdde en mede zorgde voor de oprichting van universiteiten in Franeker en Groningen.
Volgens Pruiksma werden twintig jaar geleden al negen schilderijen aan Nienoord geschonken. Dat wist men destijds niet dat die schilderijen deel uitmaakten van een omvangrijkere serie van negentien portretten. De recente schenking vult nu een aanzienlijk deel van die serie aan.
Onderzoek en opsporing
De herkomst en samenhang van de serie zijn in de afgelopen jaren opnieuw vastgesteld door historicus André Buwalda uit Schettens, met hulp van Jeroen Punt van het Nationaal Militair Museum. Zij brachten de verspreide schilderijen opnieuw in kaart en organiseerden een tentoonstelling waarin de werken bijeen waren gebracht, eerst in Bolsward en later in Leek.
Die expositie wekte destijds veel belangstelling. Het leidde onder meer tot een samenkomst met de militair erfgenamen: het Regiment Infanterie Johan Willem Friso — een eenheid die is afgeleid van het regiment van de afgebeelde officieren — was bij de presentatie aanwezig, compleet met materieel.
Snelle overdracht en toekomst
De eigenaar van de nu geschonken zeven portretten nam recent contact op met Buwalda en gaf aan de werken graag aan Nienoord te willen schenken. Pruiksma vertelt dat de overdracht vlot verliep: hij haalde de schilderijen op en bracht ze direct naar De Like binnen het museumcomplex, waarna de stukken worden voorbereid om te worden opgehangen.
Betekenis voor Fries erfgoed
De portretten zijn van belang voor de provinciale geschiedenis: ze beelden militaire leiders af die actief waren in campagnes tegen Spaanse troepen in Brabant, Zeeland en Vlaanderen. Het samenbrengen van zoveel onderdelen van één serie verschaft nieuwe mogelijkheden voor onderzoek, publiekspresentatie en educatie over de Friese bijdrage aan de militaire en bestuurlijke geschiedenis van de Republiek.
Het museum verwacht dat de schilderijen binnenkort publiekelijk te zien zijn. Pruiksma heeft aangegeven dat dinsdag de presentatie van de nieuwe aanwinsten plaatsvindt en dat deskundigen bevestigen dat een dergelijke verzameling uit de zeventiende eeuw zeldzaam is.
| Kenmerk | Waarde |
|---|---|
| Oorspronkelijke reeks | 19 portretten |
| Eerder geschonken aan Nienoord | 9 schilderijen |
| Nieuw geschonken | 7 schilderijen |
| Periode | circa 1640 |
Praktische informatie en vervolg
- De portretten worden naar verwachting op korte termijn opgehangen in Museum Nienoord.
- Verschillende stukken uit de reeks waren eerder te zien in tentoonstellingen in Bolsward en Leek.
- Historisch onderzoek naar de serie is gedaan door André Buwalda en Jeroen Punt.
De schenking benadrukt het belang van samenwerking tussen particulieren, onderzoekers en musea voor het behoud van cultureel erfgoed. Voor Friesland betekent het samenbrengen van deze schilderijen een sterker inzicht in de provinciale rol in de militair-bestuurlijke geschiedenis van de zeventiende eeuw.
Het museum en betrokken onderzoekers zullen de komende tijd verdere studie en publieksactiviteiten plannen om de betekenis van de serie breed toegankelijk te maken voor inwoners en bezoekers.
