GENÈVE — De Amerikaanse aanvallen op schepen die Washington volgens eigen zeggen gebruikte voor drugssmokkel, kunnen volgens een speciale Verenigde Naties-rapporteur neerkomen op misdaden tegen de menselijkheid. In een openbaar rapport concludeert de VN-onderzoeker dat de acties waarschijnlijk in strijd zijn met het internationaal recht en dat er aanwijzingen zijn dat het om moord gaat.
Feiten uit het rapport
De speciale rapporteur voor mensenrechten, Ben Saul, schrijft dat de Verenigde Staten sinds september van het voorgaande jaar minimaal 68 vaartuigen hebben beschoten. Bij die incidenten zijn naar schatting 223 mensen om het leven gekomen. De Amerikaanse regering verdedigt de schietpartijen als maatregelen in zelfverdediging en stelt dat zij daarmee voorkomt dat gevaarlijke drugs op haar grondgebied terechtkomen.
- 68 beschoten vaartuigen volgens het VN-rapport;
- 223 gedode personen bij die incidenten;
- Washington levert volgens de rapporteur doorgaans geen bewijs dat de betrokken schepen daadwerkelijk drugs vervoerden.
Saul benadrukt in het rapport dat de door de Verenigde Staten aangehaalde argumenten van zelfverdediging niet overtuigend zijn. De groepen die Washington aanduidt als 'narcoterroristen' zouden geen gewapende aanvallen op het Amerikaanse grondgebied hebben uitgevoerd, aldus de rapporteur. Dat maakt volgens hem toepassing van zelfverdediging onjuist.
"Er bestaat voldoende reden om aan te nemen dat het bij de Amerikaanse aanvallen om moord gaat,"
Met die conclusie plaatst het VN-rapport de acties in een andere juridische en morele categorie: waar eerder debat vooral draaide om de effectiviteit van grens- en drugspolitiek, gaat het nu om mogelijke ernstige schendingen van mensenrechten en internationaal humanitair recht.
Juridische en politieke gevolgen
Als de conclusies van de VN-rapporteur brede internationale steun krijgen, zou dat gevolgen kunnen hebben voor de manier waarop staten grens- en veiligheidsoperaties op zee rechtvaardigen. In het internationale recht geldt dat gebruik van geweld alleen in zeer beperkte omstandigheden is toegestaan, onder meer bij directe, onvermijdelijke zelfverdediging. De rapporteur stelt dat die voorwaarden niet zijn vervuld.
Het rapport signaleert ook een probleem van bewijsvoering: volgens Saul heeft Washington in veel gevallen geen openbaar of overtuigend bewijs geleverd dat de beschoten schepen daadwerkelijk betrokken waren bij drugssmokkel. Dat belemmert verantwoording en onderzoek, en bemoeilijkt een beoordeling of de aanvallen proportioneel en legaal waren.
Reacties en vervolg
De Verenigde Staten verdedigen hun acties met het argument dat het geweld nodig zou zijn om de invoer van gevaarlijke drugs te voorkomen. Het VN-rapport ondergraaft die rechtvaardiging door te wijzen op het ontbreken van aantoonbare, directe bedreigingen aan het adres van de VS en door het hoge aantal dodelijke slachtoffers.
Het is op dit moment onduidelijk welke juridische stappen of internationale procedures als gevolg van het rapport worden ingezet. Het rapport kan echter aanleiding geven tot nadere onderzoeken door VN-organen, verzoeken om opheldering aan Washington of politieke druk vanuit andere staten en mensenrechtenorganisaties.
De kwestie raakt meerdere gevoelige thema's: soevereiniteit en militaire handhaving op zee, de bestrijding van internationale drugscriminaliteit en de bescherming van mensenrechten in maritieme operaties. Het rapport dwingt betrokken actoren tot beantwoording van vragen over proportionaliteit, noodzakelijkheid en bewijsvoering bij gebruik van dodelijk geweld op zee.
Het VN-rapport vormt een duidelijke waarschuwing dat het gebruik van geweld ter bestrijding van drugscriminaliteit, wanneer het niet zorgvuldig wordt gedocumenteerd en gerechtvaardigd, snel kan omslaan in verdenking van ernstige internationale misdrijven. De komende periode zal duidelijker maken of de internationale gemeenschap deze waarschuwingen volgt met concrete maatregelen of rechtsprocessen.
