Ongeveer een kwart van de volwassenen met een ernstige psychische aandoening staat niet in beeld bij de geestelijke gezondheidszorg (ggz) en krijgt daardoor geen passende zorg. Dat stelt de Nederlandse ggz in het dinsdag gepubliceerde rapport Blijvend nabij. Het gaat volgens de organisatie om naar schatting 62.500 volwassenen.
Overgangen vormen risico
De Nederlandse ggz waarschuwt dat mensen met ernstige psychische klachten vaak "tussen wal en schip vallen" bij belangrijke overgangsmomenten, zoals ontslag uit een kliniek of na detentie. Een terugkeer naar de samenleving gaat niet vanzelf, zeker wanneer er geen heldere afspraken zijn over wie de voortgezette begeleiding en ondersteuning op zich neemt. Dat vergroot de kans op terugval en op dakloosheid.
"Een ontslag uit een kliniek, een verhuizing of het einde van een detentie mag geen moment worden waarop iemand zijn ondersteuning verliest. Een psychische kwetsbaarheid verdwijnt niet als een traject of indicatie eindigt", zegt voorzitter Ruth Peetoom van de Nederlandse ggz.
Aanbevelingen van de ggz
In Blijvend nabij doet de Nederlandse ggz concrete aanbevelingen om mensen in beeld te houden en continuïteit van zorg te waarborgen. Belangrijke punten zijn onder meer:
- Beschikbaarheid van bemoeizorg in alle gemeenten, zodat mensen die zorg mijden of moeilijke toegang hebben, actief worden opgespoord en ondersteund.
- Meer (huur)woningen gericht op mensen met psychische klachten, om schulden, dakloosheid en verlies van stabiliteit te voorkomen.
- Duidelijke afspraken over wie verantwoordelijkheid draagt bij ontslag uit een kliniek of bij detentie, zodat overdracht van zorg niet hapert.
De ggz wijst erop dat de organisatie van ondersteuning nog te vaak uitgaat van het idee dat een kwetsbaarheid verdwijnt nadat een traject eindigt. Volgens voorzitter Ruth Peetoom moet dat uitgangspunt veranderen: zorg en begeleiding moeten blijven bestaan juist op die momenten dat iemand terugkeert naar een ander leven.
Gevolgen en eerdere bevindingen
Het rapport volgt op eerdere waarschuwende conclusies van externe toezichthouders. Eerder dit jaar concludeerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid dat ook een aanzienlijk deel van volwassenen met een ernstige psychische aandoening geen of onvoldoende zorg en ondersteuning krijgt. De combinatie van stijgende wachttijden in de ggz en tekorten aan passende woonruimte verhoogt volgens deskundigen het risico dat mensen definitief uit beeld verdwijnen.
| Feit | Waarde |
|---|---|
| Schatting aantal volwassenen buiten beeld | 62.500 |
| Aandeel zonder zorg | circa 25% |
Praktische knelpunten
Volgens het rapport spelen verschillende belemmeringen een rol bij het verdwijnen uit het zorgsysteem. Tekort aan geschikte woningen maakt een stabiele leefomgeving moeilijk, terwijl onduidelijkheid over wie verantwoordelijk is bij een overgangsperiode tot zorguitval kan leiden. Daarnaast blijven wachttijden in de ggz een terugkerend probleem dat tijdige zorg bemoeilijkt.
De ggz pleit voor lokale en landelijke maatregelen om ketens van ondersteuning beter op elkaar aan te laten sluiten. Naast uitbreiding van bemoeizorg en woonaanbod is het volgens de organisatie noodzakelijk dat gemeenten, zorgaanbieders en betrokken instanties heldere protocollen opstellen voor overdracht bij ontslag of detentie.
Wat staat er op korte termijn te gebeuren?
Het rapport bevat aanbevelingen die zowel gemeenten als zorginstellingen en het Rijk raken. Implementatie vraagt besluitvorming en investeringen op meerdere niveaus. Terwijl beleidsmakers hierover in debat treden, waarschuwen ggz-professionals dat uitstel gevolgen kan hebben voor de meest kwetsbare groepen: zij lopen het risico op terugval, onveiligheid en verlies van huisvesting.
Lezers die het volledige rapport willen raadplegen, kunnen terecht bij de publicaties van de Nederlandse ggz onder de titel Blijvend nabij. Ook het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid over de zorg voor mensen met ernstige psychische aandoeningen biedt achtergrondinformatie en aanbevelingen.
