Het gebruik van AI-chatbots voor gesprekken over mentale gezondheid neemt toe, maar dat brengt volgens psycholoog en onderzoeker Tom Van Daele aanzienlijke risico's met zich mee. In een recent interview wijst hij op het verlies van privacy en op de onbetrouwbaarheid van de antwoorden die dergelijke systemen geven. De discussie rond dit onderwerp kwam opnieuw op gang nadat de YouTuber Acid openlijk vertelde dat hij in een moeilijke periode ook met ChatGPT sprak.
Groter gebruik, weinig bewustzijn
Van Daele, research fellow aan de faculteit Psychologie en Pedagogie van de KU Leuven en onderzoeker aan Thomas More, benadrukt dat het gebruik van AI voor psychische ondersteuning geen marginale praktijk meer is. Uit een peiling onder eerstejaarsstudenten Toegepaste Psychologie bleek dat 40% van de respondenten in sommige vorm al AI had geraadpleegd voor vragen over mentale gezondheid. Volgens Van Daele zijn die cijfers hoog, ook vergeleken met internationale studies.
Privacy en data: minder veilig dan gebruikers denken
Een kernpunt in Van Daele’s waarschuwing is de misvatting dat gesprekken met een chatbot even privé zijn als een gesprek met een vertrouwenspersoon of hulpverlener. Hij wijst erop dat gebruikers gevoelige en persoonlijke informatie delen met systemen die beheerd worden door grote technologiebedrijven en dat die data opgeslagen kunnen worden. Dat betekent volgens hem dat gebruikers een deel van de controle over hun informatie verliezen.
"Je deelt natuurlijk heel gevoelige en persoonlijke informatie met de chatbot. Het lijkt alsof je intiem aan het praten bent met een luisterend oor, maar daarachter zitten grote bedrijven. Die slaan jouw data op, en je verliest daar een stukje de controle over."
Inhoudelijke beperkingen van AI-advies
Nog een belangrijk punt is de kwaliteit van het advies. Van Daele waarschuwt dat antwoorden van AI-systemen vaak gekleurd kunnen zijn en soms onvolledig of fout. Dat kan mensen valse geruststelling geven of juist verkeerde keuzes bevorderen. Hij benadrukt dat menselijke diagnostiek en behandeling complex zijn en context vereisen die een generieke chatbot niet altijd kan bieden.
- 40% van de onderzochte eerstejaars gebruikte al AI voor mentale gezondheid.
- Gebruik van AI kan leiden tot verlies van privacy doordat gegevens opgeslagen worden door bedrijven.
- Adviezen van AI kunnen onvolledig of fout zijn en missen vaak de nuance van menselijke hulpverlening.
Behoefte aan publieke discussie en nuance
Van Daele pleit ervoor om het onderwerp breed in de media en binnen de gezondheidssector te bespreken. Hij wijst erop dat schaamte rond mentale problemen nog steeds een drempel vormt om hulp te zoeken en dat publieke figuren die open zijn over hun ervaringen, zoals Acid, daarbij kunnen helpen. Tegelijkertijd benadrukt hij dat openheid over het gebruik van AI moet vergezeld gaan van bewustwording over de beperkingen en risico's.
Wat betekent dit voor gebruikers?
Op basis van de door Van Daele geschetste risico’s kunnen gebruikers enkele overwegingen meegeven bij het inschakelen van AI voor psychische steun:
- Wees terughoudend met het delen van zeer gevoelige persoonlijke gegevens in chats.
- Zie AI-advies als aanvulling, niet als vervanging van professionele hulp of persoonlijk contact.
- Controleer bij twijfel informatie altijd met een erkende hulpverlener.
| Aspect | Risico / opmerking |
|---|---|
| Privacy | Opslag van data door bedrijven, verlies van controle |
| Betrouwbaarheid | Antwoorden kunnen gekleurd, onvolledig of fout zijn |
| Toegankelijkheid | Veelgebruikte, laagdrempelige optie, vooral onder jongeren |
De waarschuwingen van Van Daele onderstrepen dat technologische oplossingen voor mentale gezondheid zowel kansen als risico's bieden. Voorlopig wijzen deskundigen erop dat menselijke betrokkenheid en professionele toetsing essentieel blijven, juist bij vragen die iemands veiligheid en welzijn raken.
