De provincie Zuid-Holland lanceert op 25 september 2026 de gratis leerlijn Behoud je kerkgebouw. Met het programma richt zij zich op kerkbestuurders die geconfronteerd worden met leegstand of een dalende religieuze functie van hun gebouwen. Doel is praktische ondersteuning bieden bij het nemen van weloverwogen beslissingen over de toekomst van deze panden.
Aanpak en opzet
De leerlijn bestaat uit zeven dagdelen waarin deelnemers onder begeleiding van specialisten werken aan een concreet toekomstplan voor hun kerkgebouw. Deskundigen zijn beschikbaar op het gebied van herbestemming, financiën, exploitatie, duurzaamheid en omgevingsanalyse. De ErfgoedAcademie voert de leerlijn uit in opdracht van de provincie.
De provincie benadrukt dat kerkgebouwen meer zijn dan bouwwerken; ze functioneren vaak als herkenningspunt in dorpen en steden en als plaats voor samenkomst bij belangrijke levensgebeurtenissen. Het sluiten of functieverlies van een kerk kan daarom ook maatschappelijke gevolgen hebben voor de directe omgeving.
Nieuwe functies, behoud van karakter
Wanneer een kerk zijn religieuze functie verliest, ziet de provincie kansen voor een maatschappelijke herbestemming die de betekenis van het gebouw voor de buurt kan behouden. Voorbeelden die in het programma worden genoemd zijn onder meer:
- dorpshuis
- gezondheidscentrum
- kinderopvang
- culturele voorziening
Daarnaast vraagt de provincie expliciet aandacht voor het behoud van historische interieurs. Die interieurs dragen volgens de provincie bij aan de identiteit en de geschiedenis van een gebouw, ook wanneer de bestemming verandert.
Praktische voorwaarden voor deelname
Deelnemen aan de leerlijn is kosteloos voor kerkbestuurders in Zuid-Holland; de provincie neemt de kosten voor haar rekening. De leerlijn start op 25 september 2026 en wordt georganiseerd door de ErfgoedAcademie in opdracht van de provincie.
| Onderdeel | Gegevens |
|---|---|
| Startdatum | 25 september 2026 |
| Duur | Zeven dagdelen |
| Kosten | Kosteloos voor kerkbestuurders in Zuid-Holland |
| Organisatie | ErfgoedAcademie, in opdracht van provincie Zuid-Holland |
Waarom dit speelt in Zuid-Holland
Zuid-Holland telt veel monumentale en niet-monumentale kerkgebouwen verspreid over stedelijke en landelijke gebieden. Veranderingen in kerkbezoek en demografie maken dat bestuurders vaker voor lastige keuzes staan: sluiten, verkopen, intern herinrichten of zoeken naar een nieuwe maatschappelijke functie. De provincie wil met deze leerlijn gemeenten en kerkbesturen capaciteiten bieden om dergelijke keuzes op een verantwoorde manier te maken en zo maatschappelijke gevolgen te beperken.
Door expertise aan te reiken op het snijvlak van erfgoedzorg, exploitatie en duurzaamheid beoogt de provincie dat herbestemming niet alleen economisch haalbaar is, maar ook cultuurhistorisch verantwoord. In de praktijk betekent dat maatwerk per gebouw en buurt, waarbij technische en financiële haalbaarheid, draagvlak in de omgeving en behoud van karakter samenkomen.
Wat kerkbestuurders kunnen verwachten
De leerlijn biedt deelnemers handvatten om een eigen toekomstplan op te stellen dat rekening houdt met:
- financiële haalbaarheid en mogelijke exploitatiemodellen;
- ruimtelijke inpassing en afstemming met gemeente en omwonenden;
- behoud van monumentale waarden en historische interieurs;
- duurzaamheidsoplossingen die de exploitatiekosten beperken;
- draagvlak en samenwerking met maatschappelijke partners.
Door deze integrale aanpak wil de provincie voorkomen dat gebouwen leegstaan of ondoordacht worden herbestemd, met verlies van cultuurhistorische waarden tot gevolg.
Kerkbestuurders die meer informatie willen of zich willen aanmelden voor de leerlijn worden verwezen naar de ErfgoedAcademie. De provincie neemt de deelnamekosten voor haar rekening en faciliteert daarmee het ontwikkelen van verantwoorde opties voor de toekomst van kerkgebouwen in Zuid-Holland.
Deze leerlijn is onderdeel van een bredere inzet van de provincie op erfgoed en cultuur, waarbij behoud en toekomstbestendigheid van gebouwen gecombineerd worden met maatschappelijke vraagstukken op lokaal niveau.
