De provincie Zuid-Holland is begin augustus begonnen met een proefcampagne in de gemeente Katwijk om het probleem van sigarettenpeuken op stranden en in de omliggende openbare ruimte aan te pakken. De campagne, ontwikkeld door het provinciale Expertisecentrum Gedrag, richt zich op gedragsverandering bij strandbezoekers en werkt voort op de landelijke boodschap ‘Maak ’m uit, gooi ’m in’.
Achtergrond en doel
Sigarettenpeuken zijn klein van formaat maar groot in milieu-impact: ze zijn moeilijk op te ruimen en schadelijk voor mens, dier en natuur. Gemeenten langs de kust investeren al in het schoonhouden van stranden, maar volgens de provincie is ook een gedragsverandering van bezoekers noodzakelijk om langdurige verbetering te bereiken. De pilot in Katwijk moet duidelijk maken welke lokale maatregelen effectief zijn om peuken bij de afvalbak te krijgen.
Onderzoek en ontwikkeling
Het provinciale Expertisecentrum Gedrag voerde de afgelopen maanden gesprekken met verschillende kustgemeenten en liet aanvullende onderzoeken uitvoeren door de bureaus Shift Gedrag en ANDC. Die verkenningen leverden inzichten op in welke factoren het gedrag van rokers op en rond stranden beïnvloeden. Die kennis is vervolgens vertaald naar concrete interventies die gemeenten kunnen inzetten.
Wat wordt getest in Katwijk
De campagne biedt gemeenten een 'menukaart' met verschillende opties, zodat lokale omstandigheden kunnen bepalen welke maatregelen worden gekozen. Voor Katwijk zijn meerdere instrumenten in de proef opgenomen:
- welkomstborden bij strandopgangen;
- grondmarkeringen die de weg wijzen naar de dichtstbijzijnde afvalbak;
- asbakjes bevestigd aan afvalbakken;
- posters bij strandpaviljoens;
- zogeheten 'peukenpockets' om gratis uit te delen aan rokers.
Daarnaast bevat de menukaart een checklist waarmee locaties vooraf kunnen worden geanalyseerd en interventies op maat kunnen worden gekozen. Door rekening te houden met de directe omgeving en de context van een locatie, verwacht de provincie een grotere kans op daadwerkelijke gedragsverandering.
Praktische uitvoering en doelen
De methode is erop gericht om het voor bezoekers makkelijker en vanzelfsprekender te maken peuken in de afvalbak te gooien. In plaats van een algemene boodschap hangt de kracht van de aanpak volgens de provincie in de combinatie van zichtbare aanwijzingen (borden, markeringen), beschikbaarheid van opvang (asbakken bij prullenbakken) en gedragsgerichte interventies (peukenpockets, informatie bij horeca).
| Interventie | Doel |
|---|---|
| Welkomstborden | Directe normstelling bij entree van het strand |
| Grondmarkeringen | Visuele route naar afvalvoorzieningen |
| Asbakjes bij afvalbakken | Directe opvangmogelijkheid |
| Posters bij paviljoens | Herinnering op plekken waar gerookt wordt |
| Peukenpockets | Mobiele, hygiënische optie voor rokers |
Tijdspad en rapportage
De eerste resultaten van de proef in Katwijk worden eind augustus verwacht. De provincie bereidt daarna een eindrapportage voor, waarin beoordeeld wordt welke interventies effectief blijken en welke aanpassingen nodig zijn voordat de aanpak op grotere schaal of in andere kustgemeenten wordt uitgerold.
Lokale gevolgen en vervolg
Voor Katwijk betekent de proef dat in de drukke zomermaanden extra aandacht uitgaat naar de omgang met sigarettenafval. Als de interventies aantoonbaar werken, kan dat leiden tot structurele aanpassingen in de inrichting van strandopgangen en -voorzieningen, maar ook tot nieuwe communicatieafspraken met strandpaviljoens en handhavingspartners.
De provincie ziet de pilot als een praktijkgerichte proeftuin: niet alleen om het zwerfafval terug te dringen, maar ook om te leren welke mix van gedragsinterventies en fysieke voorzieningen het meest effectief is langs de Nederlandse kust.
Voor strandbezoekers is de boodschap helder: kleine moeite, groot effect — gooi je peuk in de afvalbak of maak gebruik van een peukenpocket. De uitkomst van de proef in Katwijk bepaalt of die oproep breder wordt uitgerold langs de Zuid-Hollandse kust.
