Grote veranderingen in justitieel landschap met directe gevolgen voor Lelystad
De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) past het detentielandschap aan vanwege de groei van het aantal hoogrisicogedetineerden. Voor Lelystad betekent dit twee concrete plannen: de komst van een afdeling voor intensief toezicht (AIT) in 2029 en voorbereidingen voor een Extra Beveiligde Zittingslocatie (EBZ) naast een gerenoveerde penitentiaire inrichting (PI).
De EBZ moet de verouderde zittingsruimte in Amsterdam-Osdorp (De Bunker) en de beperkte capaciteit bij Justitieel Complex Schiphol vervangen. Lelystad werd in 2021 gekozen als locatie vanwege de centrale ligging. De bedoeling is dat de EBZ naast een aangepaste PI wordt gebouwd, zodat verdachten minder vaak over lange afstanden vervoerd hoeven te worden.
Meer plaatsen voor hoogste beveiligingscategorieën
Nationaal worden de aantallen in extra beveiligde inrichtingen (EBI) en op afdelingen voor intensief toezicht verhoogd. Volgens de gepresenteerde plannen stijgt het aantal EBI-plaatsen van 24 naar 60 in 2030. De uitbreiding start eind 2026 in PI Vught met twaalf plaatsen; de overige capaciteit komt in Justitieel Complex Vlissingen.
| Type plaats | Huidig | Doel 2030 |
|---|---|---|
| EBI-plaatsen | 24 | 60 |
| AIT-plaatsen | 66 (vijf locaties) | 126 (zeven locaties) |
Voor Lelystad staat een AIT gepland in 2029; Vlissingen volgt in 2030. Daarnaast worden er voorbereidingen getroffen voor de EBZ in Lelystad, maar de eerder gecommuniceerde openstelling in 2031 loopt vermoedelijk vertraging op.
Gebruik van bestaande EBZ in Vught roept vragen op
De praktijk bij de recent geopende EBZ in PI Vught maakt zorgelijk indruk: die locatie, die in mei 2025 openging, blijkt veel minder zittingen te huisvesten dan verwacht. In 2025 waren er zes zittingsdagen en tot medio juni 2026 nog vijf, terwijl aanvankelijk werd gerekend op twintig tot veertig zaken per jaar.
"De nieuwe EBZ in PI Vught wordt ondertussen weinig gebruikt"
Dat geringe gebruik kan wijzen op operationele of logistieke knelpunten die ook gevolgen kunnen hebben voor de geplande EBZ in Lelystad. Als de Vught-locatie structureel onderbenut blijft, kan dat de argumenten voor snelle realisatie of de exacte inrichting van toekomstige zittingslocaties beïnvloeden.
Lokale gevolgen en aandachtspunten
Voor Lelystad hebben de plannen meerdere praktische en bestuurlijke consequenties. De koppeling van de EBZ aan een gerenoveerde PI moet ertoe leiden dat verdachten minder vaak over de weg of per spoor vervoerd hoeven te worden, wat zowel veiligheid als kosten beïnvloedt. Tegelijk betekent vertraagde opening onzekerheid voor planning van werk aan de PI, mogelijke bouwactiviteiten en de inzet van personeel.
- Verkeers- en vervoersstromen bij transport van verdachten kunnen veranderen.
- Bouw- en renovatiewerkzaamheden rond de PI leiden tot tijdelijke overlast en nieuwe werkzaamheden in de regio.
- Onderbenutting van andere EBZ-locaties kan vraagtekens oproepen bij de inzet en financiering van de Lelystad-locatie.
De stappen van DJI laten zien dat de nationale aanpak van hoogbeveiligde plaatsen wordt aangepast aan toegenomen behoefte. Voor Lelystad betekent dat zowel kansen — zoals moderne faciliteiten en minder lange vervoersafstanden — als risico's rond planning en benutting. De vermoedelijke vertraging ten opzichte van 2031 vergroot de periode van onzekerheid voor omwonenden, lokale bestuurders en betrokken organisaties.
De precieze planning en de mate waarin de Lelystad-EBZ straks operationeel zal worden gebruikt zijn afhankelijk van landelijke besluitvorming en de leerpunten uit recente openingen, zoals die in Vught. Lokale betrokkenen blijven de ontwikkelingen volgen, omdat de fysieke locatie en de verwachte verandering in werkwijzen directe invloed hebben op de stad en haar omgeving.
