De eerste Miljoenennota van het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA bevat volgens een analyse een zorgvuldige opsomming van de problemen waar de Nederlandse economie voor staat, maar weinig overtuigende oplossingen. In het openingshoofdstuk erkent het kabinet dat een combinatie van geopolitieke spanningen, klimaatverandering, vergrijzing, ruimtegebrek, netcongestie, energieprijzen, het stikstofdossier en tekorten op de woning- en arbeidsmarkt de verdiencapaciteit van Nederland bedreigen.
Budgettaire keuzes en toekomstkosten
Hoewel de analyse van de uitdagingen exact lijkt, stelt de kritiek dat het beleidsaanbod in de Miljoenennota de problemen onvoldoende aanpakt. Het kabinet houdt de begroting technisch binnen de Europese regels, maar rekent volgens critici vooral met boekhoudkundige oplossingen in plaats van structurele versterking van de economie. Concrete cijfers uit de nota worden daarbij aangehaald: het kabinet stuurt op een tekort van 2,9 procent in 2027. Dat tekort vertaalt zich, aldus de kritiek, in een doorgeschoven rekening van ongeveer €37 miljard naar toekomstige generaties.
Voor veel gezinnen is zo’n abstracte passage zichtbaar in alledaagse uitgaven. Een stijgende lastenverschuiving kan bijvoorbeeld betekenen dat woningen duurder blijven en dat jonge gezinnen langer sparen voor een hypotheek of vaker kiezen voor huur in plaats van koop — met gevolgen voor mobiliteit en woonzekerheid.
Grote omissie: lasten op arbeid
De kritiek wijst vooral op één grote tekortkoming: de gemiste kans om de lasten op arbeid structureel aan te pakken. Volgens economen is dat al jaren een knelpunt, maar in de Miljoenennota zijn veel van de noodzakelijke initiatieven en hervormingen uit- of afgesteld. Dat maakt volgens de analysetekst de aangeboden maatregelen ontoereikend om de arbeidsmarkt en productiviteit substantieel te verbeteren.
- Herkenbare risico’s: geopolitiek, klimaat, vergrijzing, ruimte- en woningtekorten, netcongestie, energieprijzen en stikstof.
- Begrotingskoers: tekort van 2,9% in 2027 en circa €37 miljard doorgeschoven kosten.
- Beperkte hervormingen: veel voorgestelde maatregelen zijn uitgesteld of verzacht, volgens de kritiek onvoldoende voor structurele versterking.
Die keuzes staan haaks op de stelling in de tekst van de nota dat voorkomen moet worden dat toekomstige generaties geconfronteerd worden met hogere belastingen of pijnlijke bezuinigingen. De kritiek noemt die passage daarom weinig oprecht en wijst erop dat het terugdraaien of verzachten van bepaald beleid niet automatisch hetzelfde is als het voeren van verstandig, toekomstgericht beleid.
„Wie wil voorkomen dat toekomstige generaties te maken krijgen met steeds hogere belastingen of pijnlijke bezuinigingen, moet nu kiezen voor economische groei.”
Gevolgen voor lange termijn en vertrouwen
Het standpunt leidt tot twee concrete zorgen: ten eerste dat een boekhoudkundige dekking op korte termijn de onderliggende structurele knelpunten ongemoeid laat; ten tweede dat dit op termijn het vertrouwen van bedrijven en huishoudens kan ondermijnen. Voor ondernemers kan het ontbreken van duidelijke, hervormende maatregelen betekenen dat investeringen in capaciteit en personeel uitblijven. Voor huishoudens kan de druk op koopkracht en de betaalbaarheid van wonen blijven aandringen.
De analyse concludeert dat het kabinet in woord laat zien het probleem te begrijpen, maar dat de beschreven beleidskeuzes niet in de buurt komen van een oplossing die de verdienkracht van Nederland duurzaam versterkt. Voor burgers vertaalt zich dat in onduidelijke vooruitzichten: mogelijk lagere economische groei en onzekerheid over toekomstige belastingdruk en publieke diensten.
| Element | Opmerking uit de analyse |
|---|---|
| Erkenning risico’s | Volledige opsomming van problemen in de Miljoenennota |
| Begroting 2027 | Tekort 2,9% (doorschuiving ~€37 miljard) |
| Hervormingen | Veel maatregelen uit- of afgesteld |
Voor de beleidsdiscussie blijft de vraag centraal: kiest het kabinet de komende tijd voor ingrepen die de structurele verdiencapaciteit vergroten, of voor kortetermijnboekhouding die toekomstige generaties zwaarder belast? Voor veel Nederlanders is dat geen abstract debat: het bepaalt of sparen en een woning vinden makkelijker worden, of juist lastiger.
