Het waterpeil in het IJsselmeer is door een combinatie van lage aanvoer en onvoldoende regen de afgelopen weken verder gedaald. Rijkswaterstaat waarschuwt dat het meer, dat vaak wordt aangeduid als de "nationale regenton", mogelijk aanvullende droogtemaatregelen vereist. Voor Noord‑Holland betekent dat onder meer dat een sproeiverbod voor gras- en akkerland op de korte termijn waarschijnlijk is.
Waarom het IJsselmeer belangrijk is
Het IJsselmeer fungeert in de winter en lente als opvangbekken voor rivierwater, onder meer afkomstig uit de Alpen en Duitsland. In de zomer wordt het peil juist verhoogd om zoet water beschikbaar te houden voor grote delen van Noord‑Nederland en de provincies aan de randmeren, waaronder Utrecht en Gelderland. In normale jaren wordt het zomerpeil op ongeveer 10 tot 30 centimeter onder Normaal Amsterdams Peil (NAP) gebracht, zodat er voorraad is voor droge perioden.
Wat speelt er nu?
Rijkswaterstaat meldt dat de toevoer vanuit de IJssel al weken extreem laag is. Tegenvallende neerslag dit weekend is volgens de dienst bij lange na niet voldoende om de neergaande trend te keren. Daarom zijn overleggen gepland met provincies en waterschappen over aanvullende maatregelen om het voorraadniveau van het meer te beschermen.
"Met maatregelen in de categorie sproeiverboden moet de nationale regenton voldoende gevuld kunnen blijven."
De dienst wijst daarnaast op bestaande ingrepen die al zijn doorgevoerd, zoals het zuiniger schutten in sluizen: sluizen gaan alleen open als er zoveel mogelijk schepen binnenvaren, zodat onnodig verlies van zoet water wordt beperkt.
Volgorde van watertoewijzing
Bij een tekort aan zoet water geldt de zogenoemde verdringingsreeks. Die lijst bepaalt welke functies voorrang krijgen bij schaarste. Rijkswaterstaat benadrukt dat veiligheid en kwetsbare natuur bovenaan staan, gevolgd door andere vitale voorzieningen.
| Prioriteit | Doel |
|---|---|
| 1 | Veiligheid (bijvoorbeeld dijken) en kwetsbare natuur |
| 2 | Drinkwater en ongestoorde energievoorziening |
| 3 | Water voor kapitaalintensieve gewassen en industrie |
| 4 | Voldoende water voor scheepvaart, landbouw en recreatie |
Wat betekent dit concreet voor Noord‑Holland?
Voor boeren en beheerders van recreatieplassen in Noord‑Holland kunnen de maatregelen direct voelbaar zijn: beregeningsverboden zijn waarschijnlijk het eerste instrument dat wordt ingezet. Een sproeiverbod raakt vooral:
- weidegang en akkerbouw die afhankelijk zijn van aanvullend oppervlaktewater;
- landschapsbeheer en gemeentelijke groenvoorziening met beregeningsschema’s;
- commerciële teelten die veel water verbruiken, afhankelijk van hun plaats in de verdringingsreeks.
Rijkswaterstaat benadrukt dat maatregelen moeten voorkomen dat bijvoorbeeld dijken door uitdroging verzwakken. Uitdroging van klei- en veengronden kan de draagkracht en stabiliteit van dijklichamen beïnvloeden; daarom krijgt dijkveiligheid prioriteit boven andere watergebruikers.
Aanpak en toekomst
De komende dagen zullen provincies en waterschappen, in samenspraak met Rijkswaterstaat, inventariseren welke lokale beperkingen nodig zijn en hoe deze gehandhaafd kunnen worden. Lokale overheden kunnen aanvullende regels stellen of ontheffingen verlenen binnen de kaders van de verdringingsreeks.
Vooruitkijkend is het effect van neerslag bepalend. Mocht aanzienlijke regenval uitblijven, dan kunnen de maatregelen worden aangescherpt. Tegelijkertijd zijn er operationele instrumenten voor waterbeheer — denk aan sluizen, gemalen en regionale opslag — die kunnen helpen de effecten te verzachten, voor zover de aanvoer dat toelaat.
Wat kunnen inwoners en ondernemers doen?
- Volg lokale aanwijzingen van gemeente en waterschap over beregeningsverboden en watergebruik.
- Beperk onnodig waterverbruik: geen sierberegening, zuinig omgaan met schoonmaak- en bedrijfswater.
- Voor ondernemers: check of uw sector in een hogere prioriteitsgroep valt en vraag bij twijfel maatwerk bij het waterschap.
Het IJsselmeer blijft cruciaal voor de zoetwatervoorziening van Noord‑Holland en omliggende provincies. Hoe lang de huidige situatie aanhoudt, hangt af van weerpatronen en de aanvoer vanuit de IJssel. Lokale overheden houden de situatie nauwlettend in de gaten en bereiden maatregelen voor om de waterveiligheid en kwetsbare natuur te waarborgen.
Correspondent ter plaatse volgt de besluiten van Rijkswaterstaat en de regionale overheden en informeert zodra concrete maatregelen voor Noord‑Holland worden vastgesteld.
