DEN HAAG — Bij blokkerende acties op snelwegen of het spoor zal in de regel strafrechtelijk worden opgetreden. Dat hebben burgemeesters, het Openbaar Ministerie, de korpschef van de politie en justitieminister David van Weel bij elkaar afgesproken, zo meldt het ministerie in een persbericht van 25 augustus 2026.
Aard van de afspraak
De afspraak geldt volgens het ministerie voor alle gedrag dat gevaar zet, waaronder het blokkeren van wegen en spoorlijnen maar ook langzaam rijden dat tot opstoppingen leidt. In het bericht wordt gewezen op de noodzaak dat hulpdiensten te allen tijde door kunnen rijden en dat het veroorzaken van files risico’s voor de openbare veiligheid met zich meebrengt.
"Het blokkeren van een snelweg of het spoor of het veroorzaken van een file is gevaarlijk. Ook moeten hulpdiensten er altijd door kunnen"
De landelijke richtlijn betekent niet dat lokaal altijd hetzelfde besluit wordt genomen. De uiteindelijke afweging ligt bij de lokale driehoek — burgemeester, politie en openbaar ministerie — die kan besluiten om in specifieke gevallen een uitzondering te maken op de landelijke afspraak.
Context: acties en gevolgen
De toezegging volgt op recente demonstraties waarbij onder meer boeren met tractors snelwegen blokkeerden; bij een van die acties ontstond achterin een file een dodelijk ongeluk. In het persbericht benadrukt de minister dat de maatregel geldt voor alle demonstranten, zodat ook acties van klimaatactivisten onder de afspraak vallen.
- De afspraak geldt voor blokkades van snelwegen en spoorlijnen en voor gedrag dat gevaar veroorzaakt, zoals langzaam rijden.
- De lokale driehoek behoudt het beslissingsrecht en kan maatwerk toepassen.
- De oproep aan demonstranten is om geen snelwegen te blokkeren, ongeacht de protestagenda.
Rechtsorde versus burgerlijke ongehoorzaamheid
De landelijke lijn kan leiden tot meer strafrechtelijke vervolging van demonstranten die wegen of spoorlijnen blokkeren. Klimaatactiegroepen zoals Extinction Rebellion hebben in het verleden snelwegen geblokkeerd om het kabinet tot actie te bewegen; zij geven aan te blijven vasthouden aan vreedzame burgerlijke ongehoorzaamheid zolang zij dat noodzakelijk achten.
Extinction Rebellion heeft al aangegeven dat zij doorgaat met acties zolang overheid en bedrijven volgens de groep onvoldoende doen aan klimaat- en ecologische dreiging. In hun reactie noemen zij maatregelen als onrechtvaardig en beschouwen zij strafrechtelijk optreden als een belemmering voor protestvrijheid.
Wie heeft wat besloten?
De afspraak werd gezamenlijk gemaakt door de volgende partijen. Hun rollen zijn hieronder samengevat:
| Partij | Rol |
|---|---|
| Burgemeesters | Lokale openbare orde en handhaving; lid van de driehoek |
| Openbaar Ministerie | Besluit over strafrechtelijke vervolging; lid van de driehoek |
| Korpschef van de politie | Operationele inzet en handhaving; lid van de driehoek |
| Justitieminister David van Weel | Landelijke beleidsrichting en oproep aan demonstranten |
Het kabinet benadrukt dat de richtlijn niet bedoeld is om demonstratierechten te ondermijnen, maar om de openbare veiligheid en de doorgang van hulpdiensten te beschermen. Tegelijkertijd erkent het kabinet de spelruimte voor lokaal bestuur om in uitzonderlijke gevallen af te wijken.
De landelijke afspraak zal in de komende periode worden gevolgd door lokale afwegingen en mogelijk juridische procedures wanneer demonstranten worden vervolgd. Voor betrokkenen betekent de regeling dat de kans op strafrechtelijke stappen bij vergelijkbare blokkades is toegenomen, maar dat het lokale gezag uiteindelijk bepaalt of en hoe die stappen worden ingezet.
