Vrouwen met een gynaecologische vorm van kanker die in de drie weken voorafgaand aan een operatie een intensief leefstijlprogramma volgden, liepen aanzienlijk minder kans op complicaties dan patiënten die alleen de gebruikelijke adviezen kregen. Dat blijkt uit promotieonderzoek van Joëlle Dhanis aan het Radboudumc in Nijmegen.
Belangrijk verschil in complicaties
Het onderzoek vergeleek twee groepen patiënten die allebei een operatie ondergingen vanwege gynaecologische kanker. In de groep die het leefstijlprogramma volgde, rapporteerde 27 procent van de vrouwen een complicatie na de ingreep. In de controlegroep met reguliere zorg was dat 37 procent. Volgens Dhanis is dat een duidelijk en relevant verschil: complicaties zoals wondproblemen, infecties of een blaasontsteking veroorzaken veel leed en vertragen herstel.
Opzet van het leefstijlprogramma
Het programma bestaat uit meerdere onderdelen die samen de algehele gezondheid verbeteren. Belangrijke pijlers zijn:
- Beweging: drie keer per week fysiotherapie;
- Voedingsadvies: consulten bij een diëtist;
- Mental health: gesprekken met een psycholoog;
- Rookstop: een traject voor deelnemers die willen stoppen met roken, indien nodig.
Dhanis benadrukt dat het programma intensief is en dat de duur kort is: de meeste deelnemers krijgen gemiddeld drie weken om aan hun gezondheid te werken. Die beperkte periode is gekozen omdat richtlijnen voorschrijven dat patiënten binnen zes weken na diagnose moeten worden geopereerd.
„Wij zagen minder complicaties, zoals wondproblemen, infecties of een blaasontsteking. Dat is een belangrijke uitkomst, want complicaties veroorzaken veel leed en belemmeren het herstel.”
Waarom werkt prehabilitatie mogelijk?
De onderzoeker wijst op enkele biologische en praktische verklaringen: fysieke fitheid beïnvloedt het immuunsysteem; roken is geassocieerd met een hogere kans op complicaties; en de voedingsstatus speelt een rol bij wondgenezing. Door in de korte periode voor de operatie aan deze factoren te werken, kan het lichaam beter herstellen van de ingreep, zo luidt de redenering.
Herstel als lastig meetbaar begrip
Of het programma ook leidt tot sneller herstel kon Dhanis niet aantonen. Ze legt uit dat 'herstel' moeilijk te definiëren is: is iemand hersteld wanneer deze het ziekenhuis verlaat of pas wanneer de wond volledig genezen is? Daarom richtte het onderzoek zich primair op het voorkomen van complicaties, een concrete en goed vast te stellen uitkomstmaat.
| Uitkomst | Leefstijlprogramma | Reguliere zorg |
|---|---|---|
| Aandeel met complicaties | 27% | 37% |
Implicaties voor de praktijk
De resultaten suggereren dat het opnemen van gerichte preoperatieve leefstijladvies en interventies in de zorgketen mogelijk kan bijdragen aan minder complicaties na een operatie bij vrouwen met gynaecologische kanker. Omdat het programma multidisciplinair is — fysiotherapie, diëtetiek, psychologische ondersteuning en rookstopbegeleiding — vergt implementatie organisatorische inzet van ziekenhuizen en verwijzende specialismen.
Belangrijk aandachtspunt blijft de korte beschikbare tijd tussen diagnose en operatie. Richtlijnen schrijven meestal voor dat operaties binnen zes weken plaatsvinden, waardoor interventies efficiënt en snel moeten worden ingezet om effect te hebben. De onderzoeker benadrukt dat langere programma's wenselijk kunnen zijn, maar in de realiteit vaak niet haalbaar zijn binnen de huidige behandeltrajecten.
Het promotieonderzoek biedt een concrete aanwijzing dat 'prehabilitatie' — gericht trainen en optimaliseren van leefstijl vóór een operatie — een effectieve strategie kan zijn om postoperatieve complicaties te verminderen. Nadere studies zijn nodig om te bepalen hoe het programma het beste kan worden opgeschaald en welke elementen het meest bijdragen aan het gunstige effect.
