Het Centraal Planbureau (CPB) stelt in de concept-Macro Economische Verkenning dat de Nederlandse economie dit jaar en volgend jaar blijft groeien, maar dat oplopende energieprijzen de inflatie en de koopkracht drukken. De prognoses wijzen op een combinatie van matige bbp-groei, blijvend hogere prijzen en verslechterende overheidsfinanciën door hogere uitgaven en rente.
Wat de cijfers zeggen
Het CPB verwacht dat de economische groei komend jaar en in 2027 aanhoudt, maar in een lager tempo dan in het recente verleden. De belangrijkste cijfers uit de raming zijn:
- Gematigde bbp-groei: 1,6% (2025), 1,4% (2026), 1,2% (2027).
- Inflatie: ongeveer 3% in 2026 en 2027 (CPB noemt 3,3% voor 2025 en 2026, 2,8% voor 2027 in de tabel).
- Koopkracht: +1,0% (2025), +0,6% (2026), -0,3% (2027) — de mediaan van de huishoudens.
- Werkloosheid: laag, rond 3,9%–4,0% van de beroepsbevolking.
Het planbureau wijst erop dat de hogere energie- en brandstofprijzen vooral in 2026 en 2027 voor extra prijsstijgingen zorgen. Daardoor drukken de consumentenprijzen ook van andere producten, zoals voedsel.
Gevolgen voor huishoudens en beleid
Voor huishoudens betekent dit dat de reële loonstijging en de koopkrachtontwikkeling achterblijven bij eerdere verwachtingen. Volgens het CPB stijgt de koopkracht in 2026 nog licht, maar in 2027 staat bij de mediaan een kleine daling op de planning. Praktisch voorbeeld: een gemiddeld huishouden dat dit jaar profiteert van loonstijgingen ziet volgend jaar mogelijk dat die stijging voor een groter deel wordt opgegeten door hogere energierekeningen en brandstofkosten.
Het CPB benadrukt dat algemene, niet-gerichte koopkrachtsteun niet per se het meest effectieve antwoord is op hogere energiekosten. In de toelichting zegt de CPB-directie dat investeren in verduurzaming met aandacht voor kwetsbare groepen doeltreffender en toekomstbestendiger is.
"Geopolitieke ontwikkelingen zijn reden tot zorg, maar de Nederlandse economie blijkt veerkrachtig. De meeste huishoudens kunnen de hogere energiekosten op dit moment opvangen. Ook als de prijzen verder zouden stijgen, is generieke koopkrachtsteun niet het verstandigste beleidsinstrument. Investeren in verduurzaming, met aandacht voor kwetsbare huishoudens, is effectiever en toekomstbestendiger."
Risico's en onzekerheden
Het CPB noemt verschillende risico's die het beeld kunnen verslechteren: verdere stijging van de energieprijzen, nieuwe handelsbelemmeringen en onrust op de financiële markten. Deze factoren kunnen de sterke uitvoer en de consumptie onder druk zetten, ondanks de buffers die veel huishoudens nog hebben opgebouwd.
Daarnaast drukken hogere defensie-uitgaven, sociale uitgaven en hogere rentelasten op de publieke financiën. Het planbureau constateert dat het overheidssaldo verslechtert door deze extra uitgaven.
Tabel: belangrijkste ramingscijfers (selectie)
| Jaar | Gematigde bbp-groei (%) | Inflatie (jaar, %) | Koopkracht (mediaan, %) |
|---|---|---|---|
| 2025 | 1,6 | 3,3 | 1,0 |
| 2026 | 1,4 | 3,3 | 0,6 |
| 2027 | 1,2 | 2,8 | -0,3 |
Wat betekent dit voor de begroting?
De CPB-raming verschijnt traditioneel aan het begin van de budgettaire voorbereiding voor Prinsjesdag. Ministers en parlement zullen naar deze cijfers kijken bij de voorbereidingen van de Miljoenennota. De verslechtering van het overheidssaldo door hogere uitgaven en rente maakt extra beleidsruimte schaarser. Dat vergroot de spanning bij de formatie van prioriteiten: kiezen beleidsmakers voor eenmalige steun, structurele investeringen in verduurzaming of extra middelen voor defensie en sociale zekerheid?
Voor veel huishoudens is de vraag concreet: besteed ik mijn spaargeld aan een hogere energierekening, of kan ik investeren in isolatie die op termijn de rekening verlaagt? Het CPB pleit voor beleidskeuzes die niet alleen kortdurende verlichting bieden, maar ook op langere termijn de afhankelijkheid van energieprijzen verminderen.
De CPB-conceptraming brengt daarmee een gemengd beeld: de economie houdt stand, maar de reële koopkracht staat onder druk door prijsstijgingen die grotendeels door internationale ontwikkelingen worden aangewakkerd. Hoe kabinet en parlement daarop reageren, bepaalt in sterke mate of huishoudens de komende jaren echt uit de kostenstijgingen komen.
