Bijna de helft van de vrouwen drinkt alcohol in de vier weken voordat zij zwanger raken, zo blijkt uit nieuw onderzoek van het Trimbos-instituut. Het percentage vrouwen dat in die periode alcohol gebruikt, is gestegen ten opzichte van 2016 en blijft daarmee een hardnekkig probleem voor de volksgezondheid.
Belangrijkste cijfers
| Gedragsmaat | Resultaat |
|---|---|
| Alcoholgebruik in vier weken vóór zwangerschap | 47,9% |
| Alcoholgebruik in dezelfde periode in 2016 | 44,2% |
| Roken vóór zwangerschap | Gedaald van 17% (2016) naar bijna 11% |
| Vapen vlak voor zwangerschap | 4,6% |
| Vrouwen die alcohol drinken in de eerste fase van zwangerschap | meer dan 25% |
| Partners die alcohol drinken vóór zwangerschap | twee derde |
Wat betekent dit voor zwangere vrouwen en hun kinderen?
Volgens de onderzoekers van het Trimbos-instituut kan alcoholgebruik in de periode vlak vóór de conceptie en in de eerste weken van de zwangerschap de kans op een gezonde zwangerschap verkleinen. Alcohol in die vroege fase kan volgens het instituut bijdragen aan aangeboren afwijkingen. Ook verhoogt slechte startzorg het risico op vroeggeboorte, met mogelijk langdurige gevolgen. In het onderzoek wordt gewezen op ernstige mentale en fysieke gevolgen: zo zou een op de drie moeders na een vroeggeboorte te maken krijgen met posttraumatische stressstoornis (PTSS).
Roken daalt, vapen vraagt aandacht
Op een positief punt wijst het rapport een duidelijke afname van roken vóór de zwangerschap aan. Waar in 2016 nog ongeveer 17% van de vrouwen rookte vlak voor zij zwanger werden, is dat aandeel inmiddels gedaald naar bijna 11%. Voor het eerst is in dit onderzoek ook aandacht besteed aan vapen: 4,6% van de vrouwen vape vlak voor de zwangerschap, vaak in combinatie met reguliere sigaretten.
"Deze cijfers laten zien dat we er nog niet zijn."
Die conclusie is afkomstig van Daan Sartorius van het Trimbos-instituut, die de afname van roken toejuicht maar tegelijkertijd benadrukt dat het geheel van gedragsfactoren rond conceptie en vroege zwangerschap nog veel risico’s kent.
Rol van de partner
Het onderzoek benadrukt dat niet alleen het gedrag van vrouwen van belang is. Van partners wordt aangegeven dat ongeveer twee derde in de periode vóór de zwangerschap alcohol gebruikt. Onderzoekers wijzen erop dat partnergedrag invloed kan hebben op de kans op een gezonde bevruchting en daarmee indirect op de uitkomst van de zwangerschap.
Gevolgen voor preventie en beleid
- Voorlichtingscampagnes richten zich vaak op consumptie tijdens de zwangerschap; dit onderzoek onderstreept het belang van aandacht voor de periode vlak vóór de conceptie.
- Hulpverlening en preventieve zorg zouden partnerbetrokkenheid expliciet moeten meenemen, omdat ook partnergedrag risicofactoren kan vergroten.
- De opkomst van vapen vraagt om aanvullende informatie over risico’s, zeker omdat vapen vaak samengaat met roken.
De cijfers van het Trimbos-instituut tonen een gemengde ontwikkeling: vooruitgang bij roken, maar weinig verbetering en zelfs een lichte stijging bij alcoholgebruik direct voorafgaand aan zwangerschap. Voor professionals in de gezondheidszorg en voorlichting betekent dit dat interventies moeten inzetten op de gehele peri-conceptuele periode, inclusief het betrekken van partners.
Het volledige rapport van het Trimbos-instituut bevat nadere analyse van subgroepen en aanbevelingen voor beleid en zorgprofessionals en is geraadpleegd voor deze berichtgeving.
