Afhaal- en bezorgmaaltijden zijn de afgelopen jaren een zichtbaarder onderdeel van het consumptiepatroon van Nederlandse huishoudens geworden en wegen zwaarder mee in de inflatiecijfers, meldt De Nederlandsche Bank (DNB). Het aandeel van deze diensten in het consumentenmandje groeide van ongeveer 1,6 procent in 2015 naar ruim 3 procent momenteel. Die ontwikkeling is relevant voor zowel consumenten als beleidsmakers.
Ontstaan en oorzaken van de stijging
DNB koppelt de toename grotendeels aan veranderingen in het bestelgedrag tijdens en na de coronapandemie. Tijdens de lockdowns begonnen veel horecabedrijven met afhaal- en bezorgactiviteiten en raakten consumenten vertrouwd met online bestelplatforms. Voor veel huishoudens bleek het een blijvend gemak en is het aanbod van maaltijdbezorging overzichtelijker en ruimer geworden.
Daarnaast speelt de verschuiving naar meer thuiswerken een rol: mensen die minder vaak op kantoor zijn, lunchen vaker thuis en maken sneller gebruik van afhaal- of bezorgdiensten in plaats van een restaurantbezoek. DNB ziet deze ontwikkeling als onderdeel van een bredere trend waarin consumenten vaker kiezen voor maaltijden die buiten de deur worden bereid, zowel in restaurants als via afhaal- en bezorgdiensten.
Impact op inflatie
De groei in consumptie vertaalt zich ook in een grotere bijdrage van deze categorie aan de inflatie. Waar afhaal- en bezorgmaaltijden vóór de pandemie doorgaans minder dan 0,1 procentpunt aan de inflatie bijdroegen, liep die bijdrage op tot 0,35 procentpunt in 2023. Sindsdien is de bijdrage weer gedaald naar 0,13 procentpunt, maar dat niveau ligt nog altijd boven het pré-pandemische aandeel.
| Jaar | Aandeel in consumentenmandje | Bijdrage aan inflatie (procentpunt) |
|---|---|---|
| 2015 | ongeveer 1,6% | < 0,1 (gemiddeld vóór 2020) |
| 2023 | ruim 3% (huidig niveau) | 0,35 |
| Huidig (na 2023) | ruim 3% | 0,13 |
DNB benadrukt dat de afname van de inflatiebijdrage sinds 2023 niet het gevolg is van een teruglopend aandeel in de uitgaven, maar vooral doordat de prijzen van afhaal- en bezorgmaaltijden minder sterk zijn gestegen. Met andere woorden: huishoudens besteden nog steeds relatief veel aan deze categorie, maar de snelle prijsstijgingen zijn afgezwakt.
Wat betekent dit voor huishoudens en ondernemers?
Voor consumenten heeft deze ontwikkeling een directe, alledaagse weerslag. Een alleenstaande die wekelijks één maaltijd laat bezorgen, merkt dat die uitgave een groter deel van het maandbudget kan gaan beslaan dan een paar jaar terug. Voor een gezin dat twee keer per week afhaalt of laat bezorgen, kunnen de kosten op jaarbasis aanzienlijk toenemen, ook wanneer individuele prijsstijgingen afvlakken.
Horecaondernemers en bezorgplatforms spelen eveneens een sleutelrol: het grotere bestelvolume kan kansen bieden voor omzetgroei, maar ook extra druk zetten op marges, personeelsbeleid en logistieke capaciteit. De duidelijke toename in marktaandeel benadrukt dat afhaal- en bezorgdiensten geen tijdelijke verschijnsel meer zijn, maar een blijvend onderdeel van de horeca-economie.
- Consumentengedrag: meer gemak en thuisconsumptie door thuiswerken en digitale platforms.
- Horeca-aanbod: uitbreiding van afhaal- en bezorgdiensten in reactie op vraag en concurrentie.
- Inflatie-effect: grotere relatieve bijdrage aan inflatie sinds 2020, met piek in 2023.
Voor beleidsmakers betekent de ontwikkeling dat inflatiemetingen en consumentengedrag nauwlettend gevolgd moeten blijven worden. Een categorie die zowel in gewicht binnen het consumptiepatroon als in prijsdynamiek verandert, kan invloed hebben op interpretatie van de inflatie en de besluitvorming rond rentebeleid en koopkrachtmaatregelen.
De verschuiving is ook illustratief voor hoe technologische en maatschappelijke veranderingen elkaar versterken: digitale bestelplatforms, veranderende werkroutines en aanbodvernieuwing in de horeca hebben gezamenlijk geleid tot een structureler ander uitgavenpatroon bij huishoudens.
Het is onduidelijk of de huidige niveaus van consumptie en inflatiebijdrage op de lange termijn stabiel blijven. Voor consumenten betekent de trend in ieder geval dat een bewuste blik op maandelijkse voedseluitgaven nuttig blijft — simpelweg door na te gaan hoe vaak een bezorgmaaltijd op het menu staat en wat die uitgaven op jaarbasis betekenen voor het huishoudbudget.
