ภาพสตรีกำแพงเพชรถูกอ้างเป็นของกัมพูชา กระทรวงวัฒนธรรมทักท้วงต่อไป

กรณีการเผยแพร่ คลิปวิดีโอของการประกวด Miss Universe Cambodia 2026 ที่นำเสนอเรื่องราวชุดประจำชาติ และใช้ภาพถ่ายที่ระบุว่าเป็นภาพจาก "ราชสำนักกัมพูชา" ก่อให้เกิดข้อถกเถียงในสังคม เมื่อปรากฏหลักฐานชัดเจนว่า ภาพบางภาพเป็นภาพถ่ายสตรีชาวกำแพงเพชร ซึ่งมีการบันทึกไว้ตั้งแต่ปี พ.ศ.2449 และเป็นหนึ่งในชุดภาพที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น มรดกความทรงจำแห่งโลก โดยองค์การยูเนสโกในปี พ.ศ.2560

ประวัติภาพและการยืนยันสิทธิ์

จากข้อมูลที่เผยแพร่ต่อสาธารณะ ระบุว่า ภาพต้นฉบับ ที่เก็บรักษาอยู่ในหอจดหมายเหตุ มีตรากรมศิลปากรเป็นลายน้ำประทับไว้ ซึ่งเป็นหลักฐานชี้ชัดถึงที่มาของภาพ แต่เมื่อนำภาพไปใช้ใน VTR ดังกล่าว มีการตัดเอาตราประทับดังกล่าวออก และไม่มีการอ้างอิงแหล่งที่มาของภาพแต่อย่างใด

"กระทรวงวัฒนธรรมขอเรียนว่า มีหลักฐานปรากฏชัดว่า ภาพถ่ายดังกล่าวเป็นภาพถ่ายสตรีชาวกำแพงเพชรของไทย ซึ่งถ่ายไว้เมื่อ พ.ศ.2449"

นอกจากการยืนยันของหน่วยงานรัฐแล้ว ในสื่อสังคมออนไลน์ยังมีการอ้างว่าแหล่งที่มาของภาพได้ถูกเปิดเผยโดยผู้ที่เกี่ยวข้องกับตระกูลเจ้าหน้าที่ท้องถิ่น ซึ่งอ้างว่าภาพถ่ายดังกล่าวมีบันทึกในพระราชนิพนธ์และบันทึกเหตุการณ์เมื่อครั้งที่เจ้าเมืองกำแพงเพชรเข้าเฝ้าพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในอดีต อย่างไรก็ตาม ข้อมูลดังกล่าวปรากฏผ่านการโพสต์บนแฟนเพจบุคคลผู้หนึ่ง ซึ่งถูกอ้างเพื่อยืนยันที่มาของภาพ

การเคลื่อนไหวของหน่วยงานรัฐและความเป็นไปได้ทางกฎหมาย

กระทรวงวัฒนธรรม โดยนางสาว ซาบีดา ไทยเศรษฐ์ ในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงฯ ได้แถลงกรณีดังกล่าวว่า กระทรวงไม่ได้นิ่งนอนใจ และจะดำเนินการส่งหนังสือทักท้วงไปยังกองประกวดมิสยูนิเวิร์สของประเทศกัมพูชา เรียกร้องให้ยุติการกระทำและการเผยแพร่ข้อมูลอันบิดเบือน

ในแถลงการณ์ระบุชัดเจนว่าจะดำเนินการอย่างเด็ดขาดและ "ไม่ปล่อยผ่าน" หากไม่ยุติการเผยแพร่ข้อมูลที่บิดเบือน จะสงวนสิทธิ์ดำเนินการตามกฎหมายและช่องทางที่เหมาะสมต่อไป ซึ่งเป็นการส่งสัญญาณความพร้อมทางราชการในการปกป้องมรดกทางวัฒนธรรมของประเทศไทย

ผลกระทบต่อชุมชนกำแพงเพชรและประเด็นเชิงนโยบาย

กรณีนี้ไม่เพียงแต่เป็นเรื่องการอ้างสิทธิ์ภาพถ่ายเท่านั้น แต่ยังสะท้อนความเปราะบางของมรดกทางวัฒนธรรมเมื่อเผชิญกับการเผยแพร่ในสื่อสากล ซึ่งอาจนำไปสู่ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับต้นกำเนิดของวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น สำหรับชุมชนในจังหวัดกำแพงเพชร ภาพถ่ายชุดนี้มีความหมายทั้งในเชิงประวัติศาสตร์และเป็นสัญลักษณ์ของอัตลักษณ์ท้องถิ่นที่ได้รับการยอมรับในเวทีระดับนานาชาติเมื่อได้รับการขึ้นทะเบียนโดยยูเนสโก

• ปี พ.ศ.2449 — ปีที่มีการถ่ายภาพชุดสตรีกำแพงเพชรตามบันทึก
• ปี พ.ศ.2560 — ปีที่ภาพชุดดังกล่าวได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกความทรงจำแห่งโลก (ยูเนสโก)
• ปี พ.ศ.2569/2569 — ปีที่กระแสการถกเถียงสาธารณะเริ่มปรากฏ (ตามการรายงานและแถลงการของกระทรวงวัฒนธรรม)

การดำเนินการของกระทรวงวัฒนธรรมในครั้งนี้สะท้อนการให้ความสำคัญต่อการคุ้มครองมรดกทางวัฒนธรรมที่มีความเชื่อมโยงกับชุมชนท้องถิ่น ทั้งในแง่ของการรักษาเอกลักษณ์และการป้องกันการนำไปใช้ในทางที่อาจบิดเบือนความหมายดั้งเดิม สำหรับชาวกำแพงเพชร การที่ภาพจากท้องถิ่นได้รับการยอมรับในระดับสากลผ่านการขึ้นทะเบียนกับยูเนสโก เป็นทั้งความภาคภูมิใจและความรับผิดชอบร่วมกันในการรักษาและสื่อสารที่มาของทรัพยากรทางวัฒนธรรมอย่างถูกต้อง

ขณะที่กระบวนการทางราชการดำเนินการทักท้วง ฝ่ายชุมชนและผู้ดูแลเอกสารต้นฉบับยังคงมีบทบาทสำคัญในการชี้แจงข้อมูลต้นตอ พร้อมทั้งติดตามการตอบกลับจากผู้จัดงานต่างประเทศ เพื่อให้การอ้างอิงทางวัฒนธรรมเป็นไปอย่างชัดเจนและเคารพต่อสิทธิ์ของแหล่งต้นกำเนิด