ชุมชนล้อมรักษ์บ้านลานทอง: โมเดลฟื้นฟูผู้ผ่านการบำบัด คืนโอกาสด้วยการร่วมใจของท้องถิ่น

ทีมงานมูลนิธิสถาบันและพัฒนาการเรียนรู้ พร้อมด้วยตัวแทนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ลงพื้นที่ หมู่ 11 บ้านลานทอง ตำบลวังน้ำขาว อำเภอบ้านด่านลานหอย จังหวัดสุโขทัย เพื่อติดตามการดำเนินงานของโครงการอำเภอต้นแบบและอำเภอขยายผลในการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดผ่านรูปแบบชุมชนล้อมรักษ์ (CBTx) โดยใช้กลไกของคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.)

ชุมชนเป็นฐาน ฟื้นฟูให้กลับสู่สังคม

การทำงานในพื้นที่ได้รับการยกย่องว่าเป็นตัวอย่างการขับเคลื่อนเชิงบูรณาการที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ทั้งการร่วมมือของผู้นำท้องถิ่น เจ้าหน้าที่สาธารณสุข และภาคีเครือข่าย เพื่อดูแลผู้ที่ผ่านการบำบัดอย่างต่อเนื่องในมิติร่างกายและจิตใจ กระบวนการนี้มุ่งลดการตีตรา เปิดทางให้ผู้ก้าวพลาดมีโอกาสกลับมาเป็นส่วนหนึ่งของสังคมอีกครั้ง

ในภาคสนามมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เกี่ยวกับแนวปฏิบัติ วิธีการติดตามผล การส่งต่อบริการ และการสร้างเครือข่ายอาชีพให้ผู้ผ่านการบำบัด ซึ่งช่วยให้ความพยายามเลิกเสพยาไม่สิ้นสุดเพียงการรักษาเท่านั้น แต่เชื่อมโยงไปถึงความมั่นคงทางเศรษฐกิจและความสัมพันธ์ในครอบครัว

เสียงจากผู้ผ่านการบำบัด และความสำคัญของการไม่ตีตรา

ผู้เข้าร่วมการแลกเปลี่ยนซึ่งเป็นหนึ่งในผู้ผ่านการบำบัดเล่าว่า หลังได้รับการสนับสนุนจากชุมชน ทำให้สามารถกลับมาประกอบอาชีพและเลี้ยงครอบครัวได้อีกครั้ง การที่คนในชุมชนไม่รังเกียจแต่ให้โอกาสเป็นปัจจัยสำคัญต่อความสำเร็จนี้

“หลังเลิกข้องเกี่ยวกับยาเสพติด รู้สึกเหมือนได้ชีวิตใหม่ เพราะชุมชนไม่รังเกียจและให้โอกาสกลับมาประกอบอาชีพ” — นายเอ ผู้ผ่านการบำบัด

กรณีของนายเอ แสดงให้เห็นว่าการให้โอกาสและการสนับสนุนเชิงปฏิบัติ เช่น การช่วยจัดหาอาชีพหรือการฝึกทักษะ สามารถเปลี่ยนเส้นทางชีวิตได้จริง นอกจากนี้การมีครอบครัวและคนใกล้ชิดเป็นกำลังใจช่วยให้การเลิกเสพยามีโอกาสประสบความสำเร็จมากขึ้น

บทบาทหน่วยงานท้องถิ่นและองค์กรร่วมขับเคลื่อน

การลงพื้นที่ครั้งนี้มีตัวแทนสำคัญของหน่วยงานท้องถิ่นเข้าร่วม ได้แก่ นายคณิตธวัช บำรุงรัตน์ นายอำเภอบ้านด่านลานหอย และ นายมหาชาติ โสภณนิธินาท สาธารณสุขอำเภอบ้านด่านลานหอย รวมถึงผู้นำท้องถิ่น เช่น นายชัยณรงค์ ลิ้มทอง นายกองค์การบริหารส่วนตำบลวังน้ำขาว และ นายกฤษณพงศ์ บุญดี ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 11 โดยทั้งหมดมีบทบาทในการประสานงานและผลักดันการดูแลผู้ผ่านการบำบัดในระดับชุมชน

มูลนิธิที่นำการติดตามงานย้ำว่าแนวคิดหลักคือมองผู้ป่วยเป็นผู้ได้รับโอกาส ต้องผนวกการดูแลด้านสุขภาพกับการสนับสนุนด้านสังคม เพื่อสร้างระบบดูแลต่อเนื่องในระดับพื้นที่อย่างยั่งยืน

องค์ประกอบสำคัญของโมเดลชุมชนล้อมรักษ์

• การมีส่วนร่วมของผู้นำท้องถิ่นและครอบครัว
• การบูรณาการบริการสาธารณสุขกับการฟื้นฟูสังคม
• การสร้างเส้นทางอาชีพและการพึ่งพาตนเองสำหรับผู้ผ่านการบำบัด
• มาตรการลดการตีตราและการส่งเสริมโอกาสกลับคืนสู่สังคม

ปัจจัยเหล่านี้ถูกเน้นในการประชุมแลกเปลี่ยน เพื่อให้เป็นรูปธรรมและสามารถนำไปขยายผลในชุมชนอื่น ๆ ภายใต้กรอบของโครงการอำเภอต้นแบบและอำเภอขยายผล

ตารางบทบาทหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ในครั้งนี้ไม่ได้จำกัดเพียงการรายงานผล แต่เป็นเวทีในการสังเคราะห์บทเรียน เพื่อพัฒนากระบวนการที่เอื้อต่อการฟื้นฟูอย่างต่อเนื่องและยั่งยืนสำหรับผู้ที่เคยเกี่ยวข้องกับยาเสพติด

ในมุมมองของชุมชน งานประเภทนี้ไม่เพียงแต่ช่วยลดปัญหายาเสพติด แต่ยังสร้างความเข้มแข็งของเครือข่ายชุมชน เพิ่มความมั่นคงด้านครอบครัว และคืนโอกาสให้บุคคลได้มีบทบาททางเศรษฐกิจและสังคมอย่างเต็มศักยภาพ ซึ่งจะเป็นพื้นฐานสำคัญในการป้องกันไม่ให้เกิดการย้อนกลับเข้าสู่ปัญหาเดิม